Ο Καραγκιόζης, ο μπακλαβάς και ο ελληνικός καφές

0

Αύριο 10 Οκτωβρίου 2018 θα πραγματοποιηθεί παράσταση «Καραγκιόζη» στο θέατρο Παπαδημητρίου, από το θίασο Αθανασίου. Η προσπάθεια διατήρησης του λαογραφικού στοιχείου που μας προσφέρει είναι άξιο θαυμασμού. Ας αναφερθούμε με αφορμή αυτό, λοιπόν, στην ιστορία του λαϊκού αυτού ήρωα, η γέννηση του οποίου χρονολογείται στα ελληνικά εδάφη από το 1809 και τοποθετείται στην πόλη των Ιωαννίνων. Ήταν παραστάσεις στην τουρκική γλώσσα, όπως περιγράφεται από τον ξένο περιηγητή Χόμπχαους, την οποία παρακολούθησε και ο λόρδος Βύρων. Παράσταση Καραγκιόζη αναφέρεται και από τον διπλωμάτη Πουκεβίλ στο έργο του Voyage dans la Grèce που εκδόθηκε το 1820.

Οι πρώτοι Καραγκιοζοπαίχτες στα Ιωάννινα ήταν Αθίγγανοι και Εβραίοι. Το θεατρικό θέαμα διαδόθηκε σταδιακά και άρχισε έκτοτε να παίζεται στην ελληνική γλώσσα, διατηρώντας τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά, διαμορφώνοντας, όμως, παράλληλα ξεχωριστό περιεχόμενο, αντλημένο από την ελληνική παράδοση.

Στο τούρκικο Θέατρο Σκιών πρωταγωνιστές ήταν ο Καραγκιόζης και ο Χατζηαβάτη, ενώ οι φιγούρες, που ήταν φτιαγμένες από επεξεργασμένο δέρμα καμήλας, φωτίζονταν με φως από κεριά. Η γλώσσα που χρησιμοποιούσαν ήταν χυδαία καθώς περιείχε πολλές βωμολοχίες.

Δεν μπορεί να είναι ιστορικά ξεκάθαρο το εάν οι ρίζες του είναι τούρκικες ή ελληνικές, καθώς μοιραστήκαμε τα ίδια εδάφη για πολλά χρόνια, ωστόσο φαίνεται πως παράσταση στην ελληνική γλώσσα χρονολογείται έπειτα την απελευθέρωση. Αυτό, σαφώς δεν σημαίνει απαραίτητα, πως ξεκίνησε από Οθωμανό δημιουργό.

Ιδρυτής του ελληνικού Θεάτρου Σκιών θεωρείται ο Βραχάλης ή Μπραχάλης, ο οποίος είχε καταγωγή από την Καλαμάτα, αλλά ζούσε στην Κωνσταντινούπολη. Το 1960 εγκαταστάθηκε μόνιμα στον Πειραιά, όπου και έστησε σε ένα καφενείο το πρώτο ελληνικό Θέατρο Σκιών και έπαιζε τις παραστάσεις του σε μια πολύ μικρή οθόνη. Με τη μορφή αυτή το θέαμα παρέμεινε για τις επόμενες δεκαετίες σε στάδιο ιδιαίτερης ανάπτυξης στις επαρχιακές πόλεις.

Πλέον αποτελεί λαογραφικό δρώμενο, άρρηκτα συνδεδεμένο με την οθωμανική κατοχή. Αποτελούσε βασικό πυλώνα διασκέδασης της ελληνικής επαρχίας, καθώς λάμβαναν χώρα περιοδείες σε όλη την επικράτεια. Η περιοδείες αυτές δεν έχουν πάψει μέχρι και σήμερα, συνεχίζουν, θυμίζοντας μας πάντα μία εποχή προ κινηματογραφική.

Η ιστορία της δημιουργίας του βασίζεται σε προφορικές παραδόσεις, από τις οποίες η πιο διαδεδομένη αναφέρεται στον γνωστό θρύλο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη που ζούσαν στην Προύσα. Ο Χατζηαβάτης ήταν εργολάβος οικοδομών και είχε αναλάβει να χτίσει το σαράϊ του πασά της Προύσας. Πήρε στο γιαπί εργάτες και έβαλε αρχιμάστορα τον Καραγκιόζη που ήταν μαραγκός. Ο πασάς είδε ότι το σαράϊ αργούσε να τελειώσει και φόβισε τον Χατζηαβάτη πως θα τον θανατώσει. Ο Χατζηαβάτης φοβήθηκε και είπε στον πασά ότι βασικός υπεύθυνος ήταν ο Καραγκιόζης που έλεγε αστεία στους μαστόρους και γελούσαν.
Ο πασάς φόβισε και τον Καραγκιόζη, αλλά εκείνος εξακολούθησε να αστειεύεται. Έτσι ο πασάς τον θανάτωσε. Όλοι δυσαρεστήθηκαν με τον άδικο θάνατο του Καραγκιόζη κι ο πασάς, για να ηρεμήσει τον λαό έχτισε ένα ωραίο μνημείο στην Προύσα κι έθαψε εκεί τον Καραγκιόζη με μεγάλες τιμές. Η αδικία όμως αυτή κόστισε πολύ στον πασά κι αρρώστησε βαριά.
Οι άλλοι αγάδες για να διασκεδάσουν τον πασά έφεραν τον Χατζηαβάτη στο σαράϊ να του λέει τα χωρατά του Καραγκιόζη.

Μια μέρα ο Χατζηαβάτης έκοψε μία χάρτινη φιγούρα του Καραγκιόζη, τέντωσε ένα πανί που το φώτισε με κεριά κι έδωσε παράσταση κάνοντάς τον πρωταγωνιστή.
Ο πασάς ευχαριστήθηκε τόσο πολύ, ώστε του έδωσε άδεια να παίζει παραστάσεις όπου θέλει. Λέγεται, λοιπόν, πως έτσι δημιουργήθηκε ο Καραγκιόζης.

Σύμφωνα με μια άλλη παράδοση, οι Τούρκοι γνώρισαν το Θέατρο Σκιών από έναν Έλληνα, το Μαυρομάτη, ο οποίος το μετέφερε από την Κίνα όπου ζούσε. Μάλιστα το όνομα Καραγκιόζης στα τούρκικα (Karagoz) σημαίνει ο άνθρωπος με τα μαύρα μάτια, δηλαδή ο μαυρομάτης.

Κοινοποίηση.

Αφήστε μια απάντηση