Το παζάρι της Αγ. Παρασκευής ματαιώνεται μετά από 76 συνεχόμενα χρόνια

Ο κορωνοϊός αποτελεί τη δεύτερη αιτία ματαίωσης μετά την Κατοχή  Γράφει ο Γιάννης Ανυφαντής Η φετινή αναβολή της εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής στη Χαλκίδα, δεν έπεσε σαν «κεραυνός εν αιθρία». Η πανδημία του κορωνοϊού είχε σαν αποτέλεσμα τον επαναπρογραμματισμό

Ο κορωνοϊός αποτελεί τη δεύτερη αιτία ματαίωσης μετά την Κατοχή

 Γράφει ο Γιάννης Ανυφαντής

Η φετινή αναβολή της εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής στη Χαλκίδα, δεν έπεσε σαν «κεραυνός εν αιθρία». Η πανδημία του κορωνοϊού είχε σαν αποτέλεσμα τον επαναπρογραμματισμό πολλών εκδηλώσεων σε όλη την υφήλιο, καθώς ο κίνδυνος ενός δεύτερου κύματος έξαρσης του ιού καραδοκεί.

Ωστόσο, δεν έχει συμβεί πολλές φορές στα πάνω από 150 χρόνια ιστορίας της, να ματαιώνεται η ιστορική εμποροπανήγυρης της πόλης. Αναζητώντας πληροφορίες σε εφημερίδες της εποχής, η τελευταία ακύρωση της εκδήλωσης εμφανίζεται το 1944, δηλαδή 76 χρόνια πριν.

Η εμποροπανήγυρη της Αγίας Παρασκευής στη Χαλκίδα καθιερώνεται με το Βασιλικό Διάταγμα της 9ης Ιανουαρίου 1864. Ωστόσο, Βασιλικό Διάταγμα της 13ης Φεβρουαρίου του ίδιου έτους αναφέρεται σε αλλαγή ημερομηνίας της ήδη τελούμενης εμποροπανήγυρης με δυνατότητα διεξαγωγής από την 21η Μαρτίου 1857. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το διάταγμα: «Η δυνάμει του από 21 Μαρτίου 1857 Β. Διατάγματος τελουμένη κατ’ έτος εν Χαλκίδι εμπορική πανήγυρις θέλει άρχεσθαι του λοιπού αντί της 29 Αυγούστου την 26 Ιουλίου και λήγει την 31 του ιδίου». Το Βασιλικό Διάταγμα, έχει την υπογραφή του Γεωργίου Α’, δεύτερου βασιλιά της Ελλάδας, που είχε καταφτάσει στη χώρα λίγους μήνες πριν, την 30η Οκτωβρίου 1863.

Το παζάρι της Αγίας Παρασκευής κατά τα πρώτα χρόνια διεξαγωγής του στην πλατεία Αγοράς της Χαλκίδας. Από την ομάδα στο Facebook: Φωτογραφίες της Παλιάς Χαλκίδας

Στη μεγάλη ιστορία της η εμπορική πανήγυρη της Χαλκίδας έζησε τις περιπέτειες του Ελληνισμού. Σύμφωνα με το βιβλίο «ΕΥΒΟΪΚΑ» του Τάσου Ζάππα, η εμποροπανήγυρη της Χαλκίδας αποτελεί την μεγαλύτερη και παλαιότερη από όσες γίνονται μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα. Αν και η μεγάλη γιορτή της Αγίας Παρασκευής διεξάγεται αδιάληπτα, τουλάχιστον από το 1864 και εξής, μόλις το 1939 καθιερώνεται η 26η Ιουλίου επίσημη θρησκευτική εορτή και αργία για την πόλη. Η υπ’αριθμ. 75454/1 Αυγούστου 1939 απόφαση ελήφθη από το τότε Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων του Καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

Ωστόσο, μόλις δύο χρόνια αργότερα, έμελλε να γίνει η μεγαλύτερη έως και σήμερα διακοπή της. Συγκεκριμένα, η εμποροπανήγυρης δεν πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της Γερμανοϊταλικής Κατοχής (1941-1944), ενώ τα τρία πρώτα χρόνια, οι Ιταλοί δεν επιτρέπουν ούτε την λιτάνευση της εικόνας της Αγίας Παρασκευής. Το 1944 οι Γερμανοί έδωσαν τη σχετική άδεια, αλλά πλαισίωσαν την πομπή με ισχυρές δυνάμεις του στρατού και των S.S. Η εμποροπανήγυρης επανέρχεται πανηγυρικά το 1945, με την εφημερίδα της εποχής «ΠΑΝΕΥΒΟΪΚΟ ΒΗΜΑ» να αναφέρει: «Η δια πρώτην φοράν τελεσθησομένη εφέτος, εμποροπανήγυρις, προβλέπεται ότι θα σημειώση επιτυχίαν. Θα συμμετάσχουν αρκετοί έμποροι εξ’ Αθηνών. Η θρησκευτική πανήγυρις θα σημειώση κατά τας υπάρχουσας προβλέψεις μεγάλην λαικήν συρροήν. Υπό του Δήμου κατηρτίσθη το επίσημον πρόγραμμα της λιτανείας, κατά την οποίαν θα παραστή και θα χοροστατήση ο Σεβ. Μητροπολίτης των ενόπλων δυνάμεων και Παντελεήμων».

Τριάντα χρόνια πριν, το 1915, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Εύριπος» (φύλλο της 15 Μαΐου), η εικόνα της Αγ. Παρασκευής «μετεφέρθη εις τα Ανάκτορα, υπέρ την κλίνην του Σεπτού Ασθενούς(…)». Η εικόνα επιστράφηκε στις αρχές του Ιουλίου στο ναό, σύμφωνα με την εφημερίδα «Εύριπος» της 13ης Ιουλίου 1915. Το 1974 η γιορτή συνέπεσε με τα δραματικά γεγονότα της Κύπρου αλλά και την πτώση της δικτατορίας στη χώρα.

Στην Αγία Παρασκευή της Χαλκίδας είχε δοθεί η προσωνυμία «Βλάχα» και οι παλιοί Χαλκιδέοι την χρησιμοποιούσαν με καμάρι. Όπως σε πολλά καλοκαιρινά πανηγύρια έβρισκε κανείς παντού σουβλιστή γουρουνοπούλα και κρασί. Η εορτή της Πολιούχου της πόλης προσέλκυε χιλιάδες προσκυνητές από ολόκληρη της Εύβοια, την Αττική, τη Βοιωτία και τη Φθιώτιδα, που «με αισθήματα πίστεως και ευλάβειας» συνέρρεαν στο ναό προκειμένου να προσκυνήσουν την «θαυματουργόν Εικόνα (ΠΑΝΕΒΟΪΚΟ ΒΗΜΑ, 1932).

Φωτογραφία από την ομάδα στο Facebook: Φωτογραφίες της Παλιάς Χαλκίδας

Οι γιορτές των εμποροπανηγύρεων, που είχαν θεσπιστεί για να τιμηθούν οι μορφές της Χριστιανοσύνης έδιναν μαζί με τις Κυριακές την ευκαιρία στους ανθρώπους της υπαίθρου να ξεκουράζονται από την κόπωση της εβδομάδας, να συναντιόνται, να διασκεδάζουν και να ψυχαγωγούνται. Εκείνες τις δεκαετίες, τότε που ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, δεν είχαν ακόμα κατακτήσει την ύπαιθρο, και η πρόσβαση σε περιοχές της επαρχίας παρέμενε δύσκολη, οι άνθρωποι των μικρών πόλεων και χωριών δεν είχαν πολλές ευκαιρίες να ψυχαγωγηθούν. Παρόμοια πανηγύρια μικρότερης έκτασης γίνονταν σε όλη την Εύβοια, από την Κάρυστο και τα Νέα Στύρα, έως την Αμάρυνθο και τη Στενή, με τα περισσότερα να διατηρούνται μέχρι και σήμερα. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο «ΕΥΒΟΙΚΑ», οι προετοιμασίες ξεκινούσαν εβδομάδες πριν, με τα μαγαζιά να κουβαλούν δανεικά τραπέζια, καρέκλες, ποτήρια και δίσκους, να κάνουν προμήθειες για να υποδεχτούν τον κόσμο που θα έφτανε από τα γύρω χωριά, ενώ οι συγγενείς έφερναν στα παιδιά σταφίδα, καρύδια, αμύγδαλα και φουντούκια.

Εκτός από τα εθνικές εξελίξεις, που επηρέαζαν τη διεξαγωγή γιορτής, σημαντικό ρόλο διαδραμάτιζαν και τα οικονομικά προβλήματα. Ήδη από το 1890, όπως παρατηρεί η εφημερίδα «Εύριπος» σημειώνεται μείωση στην προσέλευση των ξένων εμπόρων λόγω της πολύ βαριάς φορολογίας. «Ήρξατο από της προχθές η κατ’ έτος τελουμένη εν τη πόλει μας εμπορική πανήγυρις, καθ’ην από έτους εις έτος μεγάλη παρατηρείται μείωσις περί την προσέλευσιν ξένων εμπόρων», υπογραμμίζει το άρθρο της εφημερίδας. Από τη δεκαετία του 1950, παρατηρείται η πρώτη αλλοίωση των συνηθειών. Η διασκέδαση και ο χορός που ακολουθούσε τη συνήθεια της εκκλησίας αρχίζει να τροποποιείται, με την παραδοσιακή μουσική να αλλοιώνεται και νέα μουσικά όργανα, όπως το κλαρίνο (που δεν είναι νησιωτικό όργανο) να εντάσσονται στις μουσικές ορχήστρες.

Από τη δεκαετία του ΄90 και έκτοτε, η εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής άρχισε να χάνει τη λάμψη της, με τοπικούς εμπόρους να γυρνούν την πλάτη στην «παραδοσιακή παράγκα», που στήνεται κάθε χρόνο, και τον κόσμο που την επισκέπτεται από τα γύρω χωριά να βαίνει συνεχώς μειούμενος. Η φετινή ματαίωση λόγω πανδημίας της γιορτής είναι ίσως η «ευκαιρία» που αναζητούσε η πόλη για μία εκ βάθους συζήτηση γύρω από το μέλλον και την ταυτότητα της καθιερωμένης εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής.

*Ευχαριστούμε θερμά τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Χαλκίδας για τη συμβολή της

** Από την έντυπη έκδοση του Σαββατοκύριακου

Ο κορωνοϊός αποτελεί τη δεύτερη αιτία ματαίωσης μετά την Κατοχή

 Γράφει ο Γιάννης Ανυφαντής

Η φετινή αναβολή της εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής στη Χαλκίδα, δεν έπεσε σαν «κεραυνός εν αιθρία». Η πανδημία του κορωνοϊού είχε σαν αποτέλεσμα τον επαναπρογραμματισμό πολλών εκδηλώσεων σε όλη την υφήλιο, καθώς ο κίνδυνος ενός δεύτερου κύματος έξαρσης του ιού καραδοκεί.

Ωστόσο, δεν έχει συμβεί πολλές φορές στα πάνω από 150 χρόνια ιστορίας της, να ματαιώνεται η ιστορική εμποροπανήγυρης της πόλης. Αναζητώντας πληροφορίες σε εφημερίδες της εποχής, η τελευταία ακύρωση της εκδήλωσης εμφανίζεται το 1944, δηλαδή 76 χρόνια πριν.

Η εμποροπανήγυρη της Αγίας Παρασκευής στη Χαλκίδα καθιερώνεται με το Βασιλικό Διάταγμα της 9ης Ιανουαρίου 1864. Ωστόσο, Βασιλικό Διάταγμα της 13ης Φεβρουαρίου του ίδιου έτους αναφέρεται σε αλλαγή ημερομηνίας της ήδη τελούμενης εμποροπανήγυρης με δυνατότητα διεξαγωγής από την 21η Μαρτίου 1857. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το διάταγμα: «Η δυνάμει του από 21 Μαρτίου 1857 Β. Διατάγματος τελουμένη κατ’ έτος εν Χαλκίδι εμπορική πανήγυρις θέλει άρχεσθαι του λοιπού αντί της 29 Αυγούστου την 26 Ιουλίου και λήγει την 31 του ιδίου». Το Βασιλικό Διάταγμα, έχει την υπογραφή του Γεωργίου Α’, δεύτερου βασιλιά της Ελλάδας, που είχε καταφτάσει στη χώρα λίγους μήνες πριν, την 30η Οκτωβρίου 1863.

Το παζάρι της Αγίας Παρασκευής κατά τα πρώτα χρόνια διεξαγωγής του στην πλατεία Αγοράς της Χαλκίδας. Από την ομάδα στο Facebook: Φωτογραφίες της Παλιάς Χαλκίδας

Στη μεγάλη ιστορία της η εμπορική πανήγυρη της Χαλκίδας έζησε τις περιπέτειες του Ελληνισμού. Σύμφωνα με το βιβλίο «ΕΥΒΟΪΚΑ» του Τάσου Ζάππα, η εμποροπανήγυρη της Χαλκίδας αποτελεί την μεγαλύτερη και παλαιότερη από όσες γίνονται μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα. Αν και η μεγάλη γιορτή της Αγίας Παρασκευής διεξάγεται αδιάληπτα, τουλάχιστον από το 1864 και εξής, μόλις το 1939 καθιερώνεται η 26η Ιουλίου επίσημη θρησκευτική εορτή και αργία για την πόλη. Η υπ’αριθμ. 75454/1 Αυγούστου 1939 απόφαση ελήφθη από το τότε Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων του Καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

Ωστόσο, μόλις δύο χρόνια αργότερα, έμελλε να γίνει η μεγαλύτερη έως και σήμερα διακοπή της. Συγκεκριμένα, η εμποροπανήγυρης δεν πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της Γερμανοϊταλικής Κατοχής (1941-1944), ενώ τα τρία πρώτα χρόνια, οι Ιταλοί δεν επιτρέπουν ούτε την λιτάνευση της εικόνας της Αγίας Παρασκευής. Το 1944 οι Γερμανοί έδωσαν τη σχετική άδεια, αλλά πλαισίωσαν την πομπή με ισχυρές δυνάμεις του στρατού και των S.S. Η εμποροπανήγυρης επανέρχεται πανηγυρικά το 1945, με την εφημερίδα της εποχής «ΠΑΝΕΥΒΟΪΚΟ ΒΗΜΑ» να αναφέρει: «Η δια πρώτην φοράν τελεσθησομένη εφέτος, εμποροπανήγυρις, προβλέπεται ότι θα σημειώση επιτυχίαν. Θα συμμετάσχουν αρκετοί έμποροι εξ’ Αθηνών. Η θρησκευτική πανήγυρις θα σημειώση κατά τας υπάρχουσας προβλέψεις μεγάλην λαικήν συρροήν. Υπό του Δήμου κατηρτίσθη το επίσημον πρόγραμμα της λιτανείας, κατά την οποίαν θα παραστή και θα χοροστατήση ο Σεβ. Μητροπολίτης των ενόπλων δυνάμεων και Παντελεήμων».

Τριάντα χρόνια πριν, το 1915, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Εύριπος» (φύλλο της 15 Μαΐου), η εικόνα της Αγ. Παρασκευής «μετεφέρθη εις τα Ανάκτορα, υπέρ την κλίνην του Σεπτού Ασθενούς(…)». Η εικόνα επιστράφηκε στις αρχές του Ιουλίου στο ναό, σύμφωνα με την εφημερίδα «Εύριπος» της 13ης Ιουλίου 1915. Το 1974 η γιορτή συνέπεσε με τα δραματικά γεγονότα της Κύπρου αλλά και την πτώση της δικτατορίας στη χώρα.

Στην Αγία Παρασκευή της Χαλκίδας είχε δοθεί η προσωνυμία «Βλάχα» και οι παλιοί Χαλκιδέοι την χρησιμοποιούσαν με καμάρι. Όπως σε πολλά καλοκαιρινά πανηγύρια έβρισκε κανείς παντού σουβλιστή γουρουνοπούλα και κρασί. Η εορτή της Πολιούχου της πόλης προσέλκυε χιλιάδες προσκυνητές από ολόκληρη της Εύβοια, την Αττική, τη Βοιωτία και τη Φθιώτιδα, που «με αισθήματα πίστεως και ευλάβειας» συνέρρεαν στο ναό προκειμένου να προσκυνήσουν την «θαυματουργόν Εικόνα (ΠΑΝΕΒΟΪΚΟ ΒΗΜΑ, 1932).

Φωτογραφία από την ομάδα στο Facebook: Φωτογραφίες της Παλιάς Χαλκίδας

Οι γιορτές των εμποροπανηγύρεων, που είχαν θεσπιστεί για να τιμηθούν οι μορφές της Χριστιανοσύνης έδιναν μαζί με τις Κυριακές την ευκαιρία στους ανθρώπους της υπαίθρου να ξεκουράζονται από την κόπωση της εβδομάδας, να συναντιόνται, να διασκεδάζουν και να ψυχαγωγούνται. Εκείνες τις δεκαετίες, τότε που ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, δεν είχαν ακόμα κατακτήσει την ύπαιθρο, και η πρόσβαση σε περιοχές της επαρχίας παρέμενε δύσκολη, οι άνθρωποι των μικρών πόλεων και χωριών δεν είχαν πολλές ευκαιρίες να ψυχαγωγηθούν. Παρόμοια πανηγύρια μικρότερης έκτασης γίνονταν σε όλη την Εύβοια, από την Κάρυστο και τα Νέα Στύρα, έως την Αμάρυνθο και τη Στενή, με τα περισσότερα να διατηρούνται μέχρι και σήμερα. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο «ΕΥΒΟΙΚΑ», οι προετοιμασίες ξεκινούσαν εβδομάδες πριν, με τα μαγαζιά να κουβαλούν δανεικά τραπέζια, καρέκλες, ποτήρια και δίσκους, να κάνουν προμήθειες για να υποδεχτούν τον κόσμο που θα έφτανε από τα γύρω χωριά, ενώ οι συγγενείς έφερναν στα παιδιά σταφίδα, καρύδια, αμύγδαλα και φουντούκια.

Εκτός από τα εθνικές εξελίξεις, που επηρέαζαν τη διεξαγωγή γιορτής, σημαντικό ρόλο διαδραμάτιζαν και τα οικονομικά προβλήματα. Ήδη από το 1890, όπως παρατηρεί η εφημερίδα «Εύριπος» σημειώνεται μείωση στην προσέλευση των ξένων εμπόρων λόγω της πολύ βαριάς φορολογίας. «Ήρξατο από της προχθές η κατ’ έτος τελουμένη εν τη πόλει μας εμπορική πανήγυρις, καθ’ην από έτους εις έτος μεγάλη παρατηρείται μείωσις περί την προσέλευσιν ξένων εμπόρων», υπογραμμίζει το άρθρο της εφημερίδας. Από τη δεκαετία του 1950, παρατηρείται η πρώτη αλλοίωση των συνηθειών. Η διασκέδαση και ο χορός που ακολουθούσε τη συνήθεια της εκκλησίας αρχίζει να τροποποιείται, με την παραδοσιακή μουσική να αλλοιώνεται και νέα μουσικά όργανα, όπως το κλαρίνο (που δεν είναι νησιωτικό όργανο) να εντάσσονται στις μουσικές ορχήστρες.

Από τη δεκαετία του ΄90 και έκτοτε, η εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής άρχισε να χάνει τη λάμψη της, με τοπικούς εμπόρους να γυρνούν την πλάτη στην «παραδοσιακή παράγκα», που στήνεται κάθε χρόνο, και τον κόσμο που την επισκέπτεται από τα γύρω χωριά να βαίνει συνεχώς μειούμενος. Η φετινή ματαίωση λόγω πανδημίας της γιορτής είναι ίσως η «ευκαιρία» που αναζητούσε η πόλη για μία εκ βάθους συζήτηση γύρω από το μέλλον και την ταυτότητα της καθιερωμένης εμποροπανήγυρης της Αγίας Παρασκευής.

*Ευχαριστούμε θερμά τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Χαλκίδας για τη συμβολή της

** Από την έντυπη έκδοση του Σαββατοκύριακου

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Μία Απάντηση

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *