ΜΟΝΗ ΠΡΟΥΣΟΥ: ΤΟ «ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ»

0

 

Του Κώστα Λαβίδα

Σε μια από τις πιο απόκρημνες περιοχές της Ευρυτανίας, όπου η αγριότητα του τοπίου συναγωνίζεται το δέος και την ομορφιά της φύσης, υψώνεται με μεγαλοπρέπεια η ιστορική Μονή της Παναγίας της Προυσιώτισσας ή Μονή Προυσού, ένας από τους σημαντικότερους προσκυνηματικούς τόπους των απανταχού Ορθοδόξων. Το μοναστήρι, το οποίο είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 23 Αυγούστου, προσελκύει καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου χιλιάδες πιστούς που προστρέχουν στην «Κυρά της Ρούμελης», όπως την αποκαλούν, για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα της και να επικαλεστούν τη χάρη της.

«Αυτό που αναζητούν κυρίως οι προσκυνητές είναι ένα καταφύγιο ελπίδας και παρηγοριάς. Γονατίζουν ευλαβικά μπροστά στην εικόνα της Παναγίας και της εμπιστεύονται το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν, προσμένοντας βοήθεια» υπογραμμίζει μιλώντας στο περιοδικό «ΗΜΕΡΕΣ» ο ηγούμενος της μονής Αρχιμανδρίτης Γεράσιμος Τσιρώνης.

Αμέτρητα είναι τα θαύματα της Παναγίας που έχουν καταγραφεί από τη μονή. Το ίδιο και οι εμφανίσεις της. Όπως επισημαίνει ο π. Γεράσιμος «Πρόσφατα, μας ανέφεραν για μία γυναίκα 61 ετών, η οποία έπασχε από την επάρατη νόσο και έπρεπε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Λίγο πριν χειρουργηθεί είδε σε όνειρο την Παναγία και αμέσως μετά αποφάσισε να υποβληθεί ξανά σε ιατρικές εξετάσεις. Όντως, είχε θεραπευτεί πλήρως και όπως δηλώνει η ίδια χρωστά στην Παναγία την υγεία της και τη ζωή της».

 

Από την Προύσα στον Προυσό Ευρυτανίας

Η ιστορία της εικόνας της Παναγίας της Προυσιώτισσας, η οποία θεωρείται έργο του Ευαγγελιστή Λουκά, χάνεται στα βάθη της παράδοσης, εκεί που σμίγει η πίστη με το θαύμα. Κατά την περίοδο της Εικονομαχίας, στο πρώτο ήμισυ του 9ου αιώνα, κάποιος νεαρός άρχοντας από την Προύσα της Μικράς Ασίας, διαισθανόμενος τον μεγάλο κίνδυνο που διέτρεχε η εικόνα από την καταστροφική μανία του εικονομάχου αυτοκράτορα Θεόφιλου, τη μετέφερε κρυφά στην περιοχή της Ελλάδας. Κατά τη διάρκεια του μακρινού και περιπετειώδους ταξιδιού, η εικόνα εξαφανίστηκε μυστηριωδώς για να βρεθεί λίγα χρόνια αργότερα από βοσκούς σε μια σπηλιά στον Προυσό, εκεί όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα.

Η εύρεση της εικόνας συνδέεται με την εμφάνιση μιας φωτεινής στήλης που ξεκινούσε από το σπήλαιο και έφτανε μέχρι τον ουρανό. Αυτή τη στήλη φωτός είδαν σαν οπτασία οι βοσκοί και κατευθύνθηκαν προς το σπήλαιο, για να αντικρίσουν την εικόνα της Παναγίας από την Προύσα που ακτινοβολούσε και άστραφτε από το δυνατό φως.

Η φήμη για την εύρεση της εικόνας διαδόθηκε σε όλες τις περιοχές, φτάνοντας μέχρι την Υπάτη, όπου είχε εγκατασταθεί ο νεαρός άρχοντας, ο οποίος έσπευσε αμέσως στο σπήλαιο, αναγνώρισε την εικόνα και αποφάσισε να τη μεταφέρει πίσω. Μαζί με τη συνοδεία του πήρε το δρόμο της επιστροφής, όμως, μετά την πρώτη διανυκτέρευση, οι ταξιδιώτες ξύπνησαν και διαπίστωσαν ότι η εικόνα είχε εξαφανιστεί. Η Παναγία είχε επιστρέψει ξανά στο σπήλαιο, περνώντας μέσα από απότομους, κοφτερούς βράχους (εκεί όπου οι σημερινοί προσκυνητές μπορούν να διακρίνουν το «τύπωμα» και τα «πατήματα» της Παναγίας).

Ο άρχοντας επιχείρησε να αναζητήσει εκ νέου την εικόνα, όμως ξαφνικά άκουσε τη φωνή της Παναγίας που του ζητούσε να εγκατασταθεί για πάντα στο απόμερο και απόκρημνο σπήλαιο. Αποφάσισε λοιπόν να εγκαταλείψει τα εγκόσμια και να δεχθεί το σχήμα του μοναχού, με το όνομα Διονύσιος, ενώ μαζί με έναν από τους υπηρέτες του, ο οποίος επίσης έγινε μοναχός, με το όνομα Τιμόθεος, οργάνωσαν τη μοναστική κοινότητα στον Προυσό.

 

H θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Προυσιώτισσας (Πηγή: Ι. Μ. Προυσού)

 

Η θαυματουργή εικόνα

Το μικρό σπήλαιο, που βρίσκεται βόρεια του νεότερου καθολικού, έχει διαμορφωθεί σε παρεκκλήσι για να φιλοξενήσει τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Προυσιώτισσας. Στο επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι, πάνω σε περίτεχνο προσκυνητάρι «κατοικεί» εδώ και αιώνες μια από τις ωραιότερες και εκφραστικότερες εικόνες της Θεοτόκου. Ένα έργο τέχνης μοναδικό σε πνευματική έκφραση και αισθητική απόδοση, πηγή ψυχικής γαλήνης και εσωτερικής ανάτασης των πιστών. «Μόλις μπεις στο παρεκκλήσι της μονής βλέπεις την Παναγία μπροστά σου, στο προσκυνητάρι της, λες και είναι πάνω σε θρόνο» αναφέρει χαρακτηριστικά ο ηγούμενος της μονής».

Πρόκειται για τον γνωστό εικονογραφικό τύπο της Παναγίας της Οδηγήτριας. Η Παναγία αναπαρίσταται ως τη μέση, με το δεξί της χέρι δείχνει τον Χριστό, ενώ με το αριστερό τον κρατά στοργικά στην αγκαλιά της. Ο μικρός Χριστός είναι στραμμένος προς αυτήν, έχει το βλέμμα του πάνω της και με το δεξί του χέρι την ευλογεί. Ένα σπάνιο και ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα της εικόνας είναι η απεικόνιση του Χριστού να χαμογελά με συγκατάβαση.

 

 

Το Καθολικό της μονής. Κατά τα 2/3 βρίσκεται κάτω από το κοίλωμα βράχου, ενώ το ιερό είναι σκαλισμένο επί του βράχου (Πηγή: Ι. Μ. Προυσού)

 

Το «τύπωμα» και τα «πατήματα» της Παναγίας

Οι προσκυνητές, κατά τη διαδρομή τους από το Καρπενήσι προς το μοναστήρι, πάνω σε μια βουνοκορφή,στο σημείο όπου κατά την παράδοση πέρασε η Θεοτόκος επιστρέφοντας στο σπήλαιο, αντικρίζουν το «τύπωμα», ένα άνοιγμα μέσα στο βράχο, που έχει το σχήμα της εικόνας της Παναγίας της Προυσιώτισσας.

Στο δρόμο για τον Προυσό, κοντά σε ένα μικρό εκκλησάκι που έχτισαν οι προσκυνητές, βρίσκονται τα «πατήματα» της Παναγίας. Πρόκειται για ένα αξιοπερίεργο και για πολλούς ανερμήνευτο γεωλογικό φαινόμενο, καθώς στον κάθετο βράχο και ενσωματωμένο σ’ αυτόν διακρίνονται επτά διαφορετικού χρώματος σχήματα που έχουν την μορφή πατημάτων. Σύμφωνα με τη παράδοση, σε αυτόν τον βράχο ανέβηκε η Παναγία για να φτάσει εκεί που βρίσκεται σήμερα η εικόνα της.

 

Το ρολόι του Προυσού όπως φαίνεται από τη μονή (Πηγή: Ι. Μ. Προυσού).

 

Πνευματικό καταφύγιο

Στο διάβα των αιώνων, η μονή απέκτησε σημαντική θέση στην πνευματική ζωή της περιοχής. Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα ιδρύθηκε η περίφημη Σχολή Ελληνικών Γραμμάτων της Ρούμελης, που λειτουργούσε σε τριώροφο κτίριο του μοναστηριακού συγκροτήματος, το οποίο διασώζεται μέχρι σήμερα. Κατά την περίοδο της επανάστασης του 1821 διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο ως καταφύγιο και ορμητήριο των αγωνιστών της περιοχής και ήταν στενά δεμένος μαζί της ο Γεώργιος Καραϊσκάκης. Αλλά και στα νεότερα χρόνια, στην περίοδο της ιταλικής και γερμανικής κατοχής, αποτέλεσε καταφύγιο αντιστασιακών και το 1944 πυρπολήθηκε από γερμανικά στρατεύματα, κατά τη διάρκεια εκκαθαριστικής επιχείρησης που πραγματοποίησαν στην περιοχή..

Το τάμα του Καραϊσκάκη

Από το 1824, η εικόνα της Παναγίας της Προυσιώτισσας φέρει αργυρόχρυση επένδυση που οφείλεται σε τάμα του μεγάλου και ηρωικού πολέμαρχου της Ρούμελης, στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη. Ο Καραϊσκάκης συνδέθηκε ιδιαίτερα με το μοναστήρι του Προυσού, γιατί εκεί πήγαινε κάθε φορά που η ασθένειά του (φυματίωση) δεν του επέτρεπε να συγκρουσθεί με τους Τούρκους. Εκεί παρέμενε κυρίως στους λεγόμενους «δύο πύργους του Καραϊσκάκη» με 2-3 παλικάρια του που τον φρόντιζαν.

Για να εκπληρώσει το τάμα του στη μονή, ο Καραϊσκάκης ανέθεσε σε ντόπιο τεχνίτη την επαργύρωση της εικόνας της Παναγίας. Ως τεκμήριο της ευσέβειάς του χαράχτηκε η επιγραφή: «Η Παντάνασσα. Δι’ εξόδων του γενναιοτάτου στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη, χειρί Γεωργίου Καρανίκα, 1824». Η επαργύρωση αυτή αποκαλείται από τους ντόπιους «πουκάμισο της Παναγίας».

Το ανατολικό κτίριο. Φιλοξενεί τα κελιά των μοναχών, τη βιβλιοθήκη και το αρχείο της μονής (Πηγή: Ι. Μ. Προυσού)

 

Αρχιτεκτονική φυσιογνωμία

Στο μοναστηριακό συγκρότημα κεντρική θέση κατέχει το Καθολικό, που οικοδομήθηκε το 1754, και αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού με τρούλο. Το εσωτερικό του καλύπτεται με τοιχογραφίες που ανάγονται στο 1785, ενώ το ξυλόγλυπτο τέμπλο είναι έργο του 1810.

Στο συγκρότημα λειτουργεί ξενώνας για τη φιλοξενία των επισκεπτών και μουσείο με πολύτιμα κειμήλια, εικόνες, κώδικες και βιβλία, καθώς και μέρος του οπλισμού του Καραϊσκάκη.

 

ΠΩΣ ΦΤΑΝΕΙΣ

Το μοναστήρι του Προυσού αποτελεί τόπο προσκυνήματος πιστών από όλη την Ελλάδα, ιδιαίτερα στις 23 Αυγούστου που γιορτάζει, ημερομηνία εύρεσης της ιερής εικόνας. Βρίσκεται 31 χιλιόμετρα νότια του Καρπενησίου και δύο χιλιόμετρα από το ομώνυμο χωριό. Για να πάει κάποιος στον Προυσό πρέπει να φτάσει στο Καρπενήσι και από εκεί να πάρει τον δρόμο που οδηγεί στην Ποταμιά, την εύφορη περιοχή που διαπερνά ο ποταμός Καρπενησιώτης.

 

ΠΟΥ ΘΑ ΜΕΙΝΕΤΕ

  • Ξενώνας «Μεσοστράτι» (9ο χλμ. Καρπενησίου – Προυσού): Σ’ ένα κτήμα οκτώ στρεμμάτων περιτριγυρισμένο από έλατα, πλατάνια και καρυδιές.

Τηλ.: 22370 41118

www.mesostrati.com

  • Ξενώνας «7 ουρανοί»: Βρίσκεται σε κτήμα επτά στρεμμάτων μέσα σε ελατοδάσος, σε υψόμετρο 1300 μέτρων, 3 χλμ. πριν το χωριό Κρίκελλο και διατίθεται σε παρέες (8-20 ατόμων). Υπέροχη θέα στα βουνά Καλιακούδα, Χελιδόνα και Βελούχι.

Τηλ.: 22370 71160

www.7ouranoi.gr

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Τηλέφωνα Ιεράς Μονής Προυσού: 22370 80705 – 22370 80726.

Το ανατολικό κτίριο της μονής (Πηγή: Ι. Μ. Προυσού)

Κοινοποίηση.

Αφήστε μια απάντηση