Δρ. Ιωάννης  Σπανός: Η προστασία των δασών της χώρας μας από τις δασικές πυρκαγιές, χρέος όλων των πολιτών

Διευθυντής  Ερευνών και Πρόεδρος της Ελληνικής Δασολογικής Εταιρείας, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΝΤΡΑ-, Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών, 570 06, Βασιλικά, e–mail:ispanos@fri.gr

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on email
Email
Share on print
Εκτύπωση
  1. Γενικά περί δασικών πυρκαγιών

Τα πυρόπληκτα Μεσογειακά οικοσυστήματα του πλανήτη είναι τα παρακάτω πέντε: Μεσόγειος θάλασσα, Καλιφόρνια, Κεντρική Χιλή, Νότιος Αφρική και Νοτιοδυτική Αυσταλία.

Τα δάση της χώρας μας ανήκουν στα  Μεσογειακά οικοσυστήματα, τα οποία από αρχαιοτάτων χρόνων κατοικήθηκαν και επηρεάστηκαν από διαδεχόμενες φυλές και πολιτισμούς, και υποβαθμίστηκαν από ανθρωπογενή εκμετάλλευση. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος καταστροφής των δασών της χώρας μας, ιδιαίτερα στις τελευταίες δεκαετίες,  υπήρξε από τις δασικές πυρκαγιές. H καταστροφή των δασών μας που επιδεινώθηκε τα τελευταία 23 χρόνια οφείλεται σε άστοχες πολιτικές, όταν σε μία νύκτα η Δασοπυρόσβεση (το 1998) μεταφέρθηκε από την Δασική Υπηρεσία στην Πυροσβεστική, Τα τελευταία χρόνια υπήρξαν τεράστιες δασικές πυρκαγιές σε περιουσίες και θύματα (Πελοπόννησος 2007, Μάτι 2019, κλπ)) και ιδιαίτερα πρόσφατα (Αύγουστος 2021) που μόνο σε μία εβδομάδα κάηκαν πάνω από 1.000.000 στρέμματα  σε ολόκληρη την Ελληνική Επικράτεια (Αττική, Εύβοια, Πελοπόννησος, Βόρεια Ελλάδα, κλπ) Δυστυχώς οι μεγάλες πυρκαγιές οφέιλονγαι κυρίως σε  εμπρησμούς που εξυπηρετούν δόλιους στόχους (πολιτική αστάθεια, οικοπεδοποίηση, αλλαγή χρήσης γης, κλπ.). Το τίμημα που πληρώνει σήμερα η χώρα μας είναι οδυνηρό, διότι τα τελευταία έτη τα δάση, ο δασικός πλούτος και γενικότερα το φυσικό περιβάλλον καταστρέφονται από τις δασικές πυρκαγιές με αυξανόμενο ρυθμό. Κάθε καλοκαίρι, οι πυρκαγιές αποτεφρώνουν πολλές χιλιάδες στρέμματα πολύτιμων δασών μας και γενικά καταστρέφουν τη φυσική βλάστηση με ανυπολόγιστες συνέπειες στο περιβάλλον και στην Εθνική μας οικονομία.

  1. Οικολογία Δασικής Πυρκαγιάς

2.1 Είδη δασικών πυρκαγιών

Οι δασικές πυρκαγιές δεν είναι ίδιες, αλλά διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με την προέλευσή τους, την ταχύτητα εξάπλωσης, το είδος της καύσιμης ύλης και τις κλιματικές και τοπογραφικές συνθήκες που επικρατούν.

Οι δασικές πυρκαγιές ανάλογα με τον τρόπο εξάπλωσης και τη θέση που έχουν σε σχέση με την απόσταση από την επιφάνεια του εδάφους, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:

-πυρκαγιές εδάφους ή υπόγειες:

-πυρκαγιές επιφάνειας ή έρπουσες

-πυρκαγιές κόμης ή επικόρυφες.

-Πυρκαγιές εδάφους ή υπόγειες: Οι πυρκαγιές εδάφους είναι εκείνες, οι οποίες λαμβάνουν χώρα στο υπόγειο στρώμα του εδάφους των οργανικών οριζόντων, κύρια στις βαθιές τύρφες. Οι πυρκαγιές αυτές καίνε την οργανική ύλη που συσσωρεύεται στα δάση κωνοφόρων ή πλατύφυλλων, στα οποία υπάρχει πλούσια βιομάζα από φυλλοτάπητα, αποσυνθεμένο ή όχι. Οι πυρκαγιές αυτές δύνανται να διαρκέσουν πολλές ημέρες, και είναι δυνατόν να κρυφοκαίουν και να μην εκδίδουν καπνό, πράγμα που  καθιστά δύσκολη την έγκαιρη πρόληψη της πυρκαγιάς. Η κατάσβεση των υπόγειων πυρκαγιών είναι δύσκολη, χρειάζεται βαθειά αναμόχλευση του εδάφους, αρκετή ποσότητα ανόργανου χώματος στην επιφάνεια, περιορισμός της πυρκαγιάς στα κράσπεδα και φύλαξη της πυρκαγιάς για πολλές ημέρες.

-Πυρκαγιές επιφάνειας ή έρπουσες: Είναι οι πυρκαγιές εκείνες που λαμβάνουν χώρα στην επιφάνεια του εδάφους και καίνε το πλούσιο φυτικό υπόστρωμα από φυλοτάπητα ή βελονοτάπητα, ξερά κλαδιά, και χλωρή ή ξηρή βιομάζα από ποώδη φυτά και χαμηλούς θάμνους. Η πυρκαγιά μαυρίζει τους κορμούς των δένδρων και όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες στη διάρκεια της πυρόλησης και υπάρχει πλούσια βιομάζα εύφλεκτου υλικού καταστρέφεται το κάμβιο, με συνέπεια τα δένδρα να νεκρώνονται.

–Πυρκαγιές κόμης ή επικόρυφες: Στις πυρκαγιές αυτές καίγεται η κόμη των δένδρων και λαμβάνουν χώρα σε δασικά είδη που η κόμη είναι εύφλεκτη, όπως η τραχεία και χαλέπιος πεύκη. Οι πυρκαγιές κόμης ή επικόρυφες προέρχονται κυρίως από έρπουσες πυρκαγιές, οι οποίες κάτω από ισχυρούς ανέμους προξενούν μεγάλες καταστροφές και καταστρέφουν ολόκληρο δένδρο. Η ταχύτητα μετάδοσης της επικόρυφης πυρκαγιάς είναι πολύ μεγαλύτερη από την ταχύτητα της έρπουσας, και σε μικρό χρόνο καταστρέφονται πολλά εκτάρια υψηλών δασών κύρια της χαλεπίου και τραχείας πεύκης, όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι και υπάρχουν πολλά μέτωπα από εμπρησμούς.

2.2 Συμπεριφορά των φυτών

Στην πράξη όλα τα δασικά  και φυτικά είδη καίγονται, όμως πολλά φυτά έχουν αναπτύξει μηχανισμούς αντίδρασης και αντίστασης από τη λαίλαπα των πυρκαγιών, διαφορετικά θα είχαμε ολοκληρωτική καταστροφή των δασών. Όλα τα δασικά οικοσυστήματα τόσο σε όλο τον πλανήτη όσο και στη χώρα μας εκατομμύρια χρόνια καίγονται με επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές, και σήμερα θα υπήρχε ολοκληρωτική καταστροφή των δασών, του περιβάλλοντος και του ανθρώπινου γένους, εάν η φύση δεν είχε φροντίσει να ανανεώνονται τα δάση με τη φυσική αναγέννηση.

Από τα δασικά είδη τα περισσότερα εύφλεκτα είναι τα κωνοφόρα, διότι περιέχουν μεγάλες ποσότητες αιθερίων ελαίων και σε μικρότερο βαθμό τα πλατύφυλλα είδη. Τα πλατύφυλλα περιέχουν μεγάλες ποσότητες νερού και χλωροφύλλης στα φύλλα τους, το φύλλωμα με τη διαδικασία της διαπνοής δημιουργεί μεγαλύτερη υγρασία αέρα από τα κωνοφόρα και η ταχύτητα διάδοσης της πυρκαγιάς είναι μικρότερη.

Η τραχεία και χαλέπιος πεύκης είναι είδη λιτοδίαιτα, φωτόφιλα και ανέπτυξαν μηχανισμούς αντίδρασης στις πυρκαγιές με την ικανότητα να αναπτύσσουν πλούσια φυσική αναγέννηση, ιδιαίτερα μετά την πυρκαγιά.  Οι σπόροι των κώνων της τραχείας και χαλεπίου πεύκης αντέχουν στις υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται στην διάρκεια των δασικών πυρκαγιών. Οι κώνοι με τις υψηλές θερμοκρασίες ανοίγουν, όχι αμέσως μετά την πυρκαγιά, αλλά σταδιακά και απελευθερώνονται χιλιάδες σπόροι στο εκτάριο για μεγάλο χρονικό διάστημα (2 έως και 3 έτη μετά την πυρκαγιά). Έτσι μετά τις πυρκαγιές γίνεται φυσική ευρυσπορά και αρχίζει πλούσια φυσική αναγέννηση

  1. Αίτια δασικών πυρκαγιών

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος πρόκλησης δασικών πυρκαγιών οφείλεται σε ανθρωπογενή επίδραση και λιγότερο σε φυσικά φαινόμενα και σε άλλα αίτια.

Οι πυρκαγιές που οφείλονται από τον άνθρωπο, γίνονται είτε από πρόθεση (εμπρησμός) είτα από αμέλεια, ενώ τα κυριότερα φυσικά αίτια είναι οι κεραυνοί, τα ηφαίστεια και η αυτανάφλεξη.

Στη χώρα μας το ποσοστό των πυρκαγιών προέρχεται από εμπρησμούς σε ποσοστό 50%, από αμέλεια σε ποσοστό 45% και ελάχιστες δασικές πυρκαγιές οφείλονται σε φυσικά αίτια σε ποσοστό 5%.

Οι εμπρησμοί της τελευταίας εικοσαετίας  αυξάνουν και οφείλονται κύρια σε οικονομικά συμφέροντα. Η ταχύρυθμη αύξηση της αστυφιλίας των τελευταίων ετών δημιούργησε αύξηση της ζήτησης σε γη και σε συνδυασμό με χρόνια ιδιοκτησιακά προβλήματα δημιούργησαν κακόβουλες δασικές πυρκαγιές. Το ιδιοκτησιακό νομικό καθεστώς είναι αναχρονιστικό και χρονοβόρο, δεν υπάρχουν όρια δάσους, αγρού, βοσκής, οικισμού, ουδείς χωροταξικός σχεδιασμός υφίσταται, με συνέπεια να υπάρχουν ιδιοκτησιακές προστριβές μεταξύ Πολιτών και Ελληνικού Δημοσίου. Τα ιδιοκτησιακά προβλήματα εκμεταλλεύονται κακόβουλοι εμπρηστές, επεμβαίνουν στα καμένα δάση και δασικές εκτάσεις, γίνεται παράνομη οικοπεδοποίηση και οικισμοί.

Η αμέλεια είναι ένας κύριος παράγοντας πρόκλησης δασικών πυρκαγιών. Οι πυρκαγιές αυτές οφείλονται σε ανθρώπινη απροσεξία, αδιαφορία και μπορούν να προέλθουν από:

-πέταμα αναμμένων τσιγάρων, σπίρτων ή εύφλεκτων υλικών.

-εγκατάλειψη εστιών φωτιάς, από βοσκούς, κυνηγούς, επισκέπτες.

-καθάρισμα γεωργικών και δενδροκομικών καλλιεργειών

-κάψιμο σκουπιδιών.

-σπινθήρες μηχανημάτων

-κάπνισμα μελισσών.

  1. Αντιπυρικό σχέδιο-ενέργειες πρόληψης, κατάσβεσης και αποκατάστασης δασικών πυρκαγιών

Η αειφορική διαχείριση των δασών εξαρτάται άμεσα από την δασοπροστασία. Είναι αδύνατη η ύπαρξη δάσους, εάν δεν προστατευθεί από τους κινδύνους, και κυρίως από την πυρκαγιά. Η διατήρηση των δασών μας και η προστασία αυτών από τις πυρκαγιές στηρίζεται στο παρακάτω τρίπτυχο:

-πρόληψη

-κατάσβεση

-αποκατάσταση

Όλες οι ενέργειες είναι ισχυρά συνδεδεμένες μεταξύ τους στο παραπάνω τρίπτυχο: πρόληψη-κατάσβεση-αποκατάσταση.

Είναι αδύνατο να γίνει κατάσβεση δασικής πυρκαγιάς, εάν δεν προληφθούν τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης. Τόσο τα προληπτικά μέτρα, όσο και τα κατασταλτικά, πρέπει να γίνονται από τον ίδιο Φορέα Προστασία Δασών. Σήμερα, τα μέτρα πρόληψης δασικών πυρκαγιών εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Δασικής Υπηρεσίας, ενώ τα κατασταλτικά μέτρα (κατάσβεση) από το 1998 ανήκουν στην αρμοδιότητα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Τα μέτρα αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων επίσης ανήκουν στην αρμοδιότητα της Δασικής Υπηρεσίας.

Σήμερα στην χώρα μας, το αντιπυρικό σχέδιο πρόληψης πυρκαγιών συντάσσεται από την Δασική Υπηρεσία, ενώ το σχέδιο  καταστολής (κατάσβεσης)  δασικών πυρκαγιών  από την Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Η πρόληψη της δασικής πυρκαγιάς εξαρτάται από τη σωστή οργάνωση της αντιπυρικής προστασίας, την έγκαιρη εντόπιση και πρόσβαση στο χώρο πυρκαγιάς, και την άμεση επέμβαση, πριν η φωτιά λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Τα κυριότερα προληπτικά μέτρα των δασικών πυρκαγιών είναι τα παρακάτω:

-ανάπτυξη φιλοδασικού αισθήματος με διδασκαλία στα σχολεία

-ενημέρωση του κοινού

-οργάνωση εθελοντικών ομάδων για επισήμανση πυρκαγιών

-καλλιέργεια του δάσους

-περιπολίες επί του εδάφους και από αέρος

-αντιπυρικές ζώνες

-δεξαμενές

-παρατηρητήρια

-οργάνωση της αντιπυρικής προστασίας

-απομάκρυνση εύφλεκτης βιομάζας.

-άλλα δασοτεχνικά έργα

Τα κατασταλτικά μέτρα γίνονται με επίγειες και εναέριες δυνάμεις, που αποτελούνται τόσο από έμψυχο υλικό (δασοπυροσβέστες, δασικοί υπάλληλοι, αστυνομικοί, στρατιώτες, πολίτες), όσο και από μέσα κατάσβεσης (πυροσβεστικά οχήματα, αεροπλάνα, ελικόπτερα, κλπ.).

Τα μέτρα αποκατάστασης των καμένων εκτάσεων, εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, και βασίζονται τόσο στην φυσική αναγέννηση, όσο και σε δασοτεχνικά έργα (αναδασώσεις, φράγματα, κλαδοπλέγματα, κορμοπλέγματα, κλπ.). Οι μεγαλύτερες καμένες δασικές εκτάσεις, αποκαθιστώνται με την φυσική αναγέννηση, με τους  μηχανισμούς που έχουν αναπτύξει τα δάση τραχείας και χαλεπίου πεύκης.  Οι κυριότερες ενέργειες που πρέπει να γίνονται μετά την πυρκαγιά είναι οι παρακάτω:

-φύλαξη της καμένης έκτασης

-χαρτογράφηση της καμένης έκτασης

-εκτίμηση ζημιών-υλοτομία νεκροθέντων δένδρων

-κατασκευή μικρών δασοτεχνικών  έργων (μικρά φράγματα, κορμοκπλέγματα, κλαδοπλέγματα, αναμόχλευση εδάφους, κλπ.)  προστασίας  από διάβρωση και πλημμύρες.

-προστασία της καμένης έκτασης από κινδύνους (υπερβόσκηση, οκοπεδοποίηση, κλπ).

-προστασία  της φυσικής αναγέννησης

-αναδασώσεις σε θέσεις όπου απέτυχε η φυσική αναγέννηση.

  1. Συμπεράσματα –προτάσεις

*Στη χώρα μας τα τελευταία έτη οι δασικές πυρκαγιές, σε συνδυασμό με την υπερβόσκηση και τη διάβρωση των εδαφών, επέφεραν την απογύμνωση και μεταβολή της φυτικής βλάστησης με την καταστροφή των δασών. Σε πολλές καμένες δασικές περιοχές της χώρας μας επικράτησαν πρόσκοπα φωτόφιλα  θαμνώδη και φρυγανώδη είδη, και πολλά ωραιότατα δάση μετατράπηκαν σε υποβαθμισμένα αραιά θαμνολίβαδα. Η αλόγιστη βόσκηση και η έκπλυση των εδαφών από τις βροχοπτώσεις, ιδιαίτερα στα υψηλά σημεία όπου επικρατούν απότομες κλίσεις, συνετέλεσαν στην πλήρη απογύμνωση αυτών των εκτάσεων, την αποκάλυψη των μητρικών πετρωμάτων, θυμίζουν σεληνιακά τοπία και είναι δύσκολη και μακρόχρονη η επαναδημιουργία του δάσους.

*Πρέπει να συσταθεί άμεσα ένας ανεξάρτητος Ενιαίος Φορέας Δασοπροστασίας και να γίνει το Δασο-πυροσβεστικό Σώμα (ΔΑΣΩ), όπως προτάθηκε παλαιότερα  (το 1997) από την Διακομματική Επιτροπή της Βουλής, όπου συμφώνησαν και όλα τα Πολιτικά Κόμματα. Υπεύθυνος φορέας για το ΔΑΣΩ, προβλεπόταν να είναι η Δασική Υπηρεσία (Υπουργείο Γεωργίας ή ΥΠΕΝ / Γενική Γραμματεία Δασών & Φυσικού Περιβάλλοντος).

*Όλοι μαζί και ο καθένας χωριστά πρέπει να διαφυλάξουμε τον Εθνικό δασικό πλούτο και να προστατεύσουμε το δάσος από τη λαίλαπα των πυρκαγιών βοηθώντας στο δύσκολο έργο της προστασίας του δάσους και γενικότερα του φυσικού περιβάλλοντος. Η Πολιτεία καταβάλλει προσπάθειες, είναι όμως απαραίτητη η συμμετοχή όλων στην αντιμετώπιση του μεγάλου κινδύνου.

*Στα σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια) πρέπει να γίνονται μαθήματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και προστασίας των δασών από κινδύνους και ιδιαίτερα από τις δασικές πυρκαγιές.

*Η προστασία των δασών  από τις πυρκαγιές και η αειφορική διαχείριση αυτών είναι χρέος όλων μας.

  1. Γενικά περί δασικών πυρκαγιών

Τα πυρόπληκτα Μεσογειακά οικοσυστήματα του πλανήτη είναι τα παρακάτω πέντε: Μεσόγειος θάλασσα, Καλιφόρνια, Κεντρική Χιλή, Νότιος Αφρική και Νοτιοδυτική Αυσταλία.

Τα δάση της χώρας μας ανήκουν στα  Μεσογειακά οικοσυστήματα, τα οποία από αρχαιοτάτων χρόνων κατοικήθηκαν και επηρεάστηκαν από διαδεχόμενες φυλές και πολιτισμούς, και υποβαθμίστηκαν από ανθρωπογενή εκμετάλλευση. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος καταστροφής των δασών της χώρας μας, ιδιαίτερα στις τελευταίες δεκαετίες,  υπήρξε από τις δασικές πυρκαγιές. H καταστροφή των δασών μας που επιδεινώθηκε τα τελευταία 23 χρόνια οφείλεται σε άστοχες πολιτικές, όταν σε μία νύκτα η Δασοπυρόσβεση (το 1998) μεταφέρθηκε από την Δασική Υπηρεσία στην Πυροσβεστική, Τα τελευταία χρόνια υπήρξαν τεράστιες δασικές πυρκαγιές σε περιουσίες και θύματα (Πελοπόννησος 2007, Μάτι 2019, κλπ)) και ιδιαίτερα πρόσφατα (Αύγουστος 2021) που μόνο σε μία εβδομάδα κάηκαν πάνω από 1.000.000 στρέμματα  σε ολόκληρη την Ελληνική Επικράτεια (Αττική, Εύβοια, Πελοπόννησος, Βόρεια Ελλάδα, κλπ) Δυστυχώς οι μεγάλες πυρκαγιές οφέιλονγαι κυρίως σε  εμπρησμούς που εξυπηρετούν δόλιους στόχους (πολιτική αστάθεια, οικοπεδοποίηση, αλλαγή χρήσης γης, κλπ.). Το τίμημα που πληρώνει σήμερα η χώρα μας είναι οδυνηρό, διότι τα τελευταία έτη τα δάση, ο δασικός πλούτος και γενικότερα το φυσικό περιβάλλον καταστρέφονται από τις δασικές πυρκαγιές με αυξανόμενο ρυθμό. Κάθε καλοκαίρι, οι πυρκαγιές αποτεφρώνουν πολλές χιλιάδες στρέμματα πολύτιμων δασών μας και γενικά καταστρέφουν τη φυσική βλάστηση με ανυπολόγιστες συνέπειες στο περιβάλλον και στην Εθνική μας οικονομία.

  1. Οικολογία Δασικής Πυρκαγιάς

2.1 Είδη δασικών πυρκαγιών

Οι δασικές πυρκαγιές δεν είναι ίδιες, αλλά διαφέρουν μεταξύ τους ανάλογα με την προέλευσή τους, την ταχύτητα εξάπλωσης, το είδος της καύσιμης ύλης και τις κλιματικές και τοπογραφικές συνθήκες που επικρατούν.

Οι δασικές πυρκαγιές ανάλογα με τον τρόπο εξάπλωσης και τη θέση που έχουν σε σχέση με την απόσταση από την επιφάνεια του εδάφους, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:

-πυρκαγιές εδάφους ή υπόγειες:

-πυρκαγιές επιφάνειας ή έρπουσες

-πυρκαγιές κόμης ή επικόρυφες.

-Πυρκαγιές εδάφους ή υπόγειες: Οι πυρκαγιές εδάφους είναι εκείνες, οι οποίες λαμβάνουν χώρα στο υπόγειο στρώμα του εδάφους των οργανικών οριζόντων, κύρια στις βαθιές τύρφες. Οι πυρκαγιές αυτές καίνε την οργανική ύλη που συσσωρεύεται στα δάση κωνοφόρων ή πλατύφυλλων, στα οποία υπάρχει πλούσια βιομάζα από φυλλοτάπητα, αποσυνθεμένο ή όχι. Οι πυρκαγιές αυτές δύνανται να διαρκέσουν πολλές ημέρες, και είναι δυνατόν να κρυφοκαίουν και να μην εκδίδουν καπνό, πράγμα που  καθιστά δύσκολη την έγκαιρη πρόληψη της πυρκαγιάς. Η κατάσβεση των υπόγειων πυρκαγιών είναι δύσκολη, χρειάζεται βαθειά αναμόχλευση του εδάφους, αρκετή ποσότητα ανόργανου χώματος στην επιφάνεια, περιορισμός της πυρκαγιάς στα κράσπεδα και φύλαξη της πυρκαγιάς για πολλές ημέρες.

-Πυρκαγιές επιφάνειας ή έρπουσες: Είναι οι πυρκαγιές εκείνες που λαμβάνουν χώρα στην επιφάνεια του εδάφους και καίνε το πλούσιο φυτικό υπόστρωμα από φυλοτάπητα ή βελονοτάπητα, ξερά κλαδιά, και χλωρή ή ξηρή βιομάζα από ποώδη φυτά και χαμηλούς θάμνους. Η πυρκαγιά μαυρίζει τους κορμούς των δένδρων και όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες στη διάρκεια της πυρόλησης και υπάρχει πλούσια βιομάζα εύφλεκτου υλικού καταστρέφεται το κάμβιο, με συνέπεια τα δένδρα να νεκρώνονται.

–Πυρκαγιές κόμης ή επικόρυφες: Στις πυρκαγιές αυτές καίγεται η κόμη των δένδρων και λαμβάνουν χώρα σε δασικά είδη που η κόμη είναι εύφλεκτη, όπως η τραχεία και χαλέπιος πεύκη. Οι πυρκαγιές κόμης ή επικόρυφες προέρχονται κυρίως από έρπουσες πυρκαγιές, οι οποίες κάτω από ισχυρούς ανέμους προξενούν μεγάλες καταστροφές και καταστρέφουν ολόκληρο δένδρο. Η ταχύτητα μετάδοσης της επικόρυφης πυρκαγιάς είναι πολύ μεγαλύτερη από την ταχύτητα της έρπουσας, και σε μικρό χρόνο καταστρέφονται πολλά εκτάρια υψηλών δασών κύρια της χαλεπίου και τραχείας πεύκης, όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι και υπάρχουν πολλά μέτωπα από εμπρησμούς.

2.2 Συμπεριφορά των φυτών

Στην πράξη όλα τα δασικά  και φυτικά είδη καίγονται, όμως πολλά φυτά έχουν αναπτύξει μηχανισμούς αντίδρασης και αντίστασης από τη λαίλαπα των πυρκαγιών, διαφορετικά θα είχαμε ολοκληρωτική καταστροφή των δασών. Όλα τα δασικά οικοσυστήματα τόσο σε όλο τον πλανήτη όσο και στη χώρα μας εκατομμύρια χρόνια καίγονται με επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές, και σήμερα θα υπήρχε ολοκληρωτική καταστροφή των δασών, του περιβάλλοντος και του ανθρώπινου γένους, εάν η φύση δεν είχε φροντίσει να ανανεώνονται τα δάση με τη φυσική αναγέννηση.

Από τα δασικά είδη τα περισσότερα εύφλεκτα είναι τα κωνοφόρα, διότι περιέχουν μεγάλες ποσότητες αιθερίων ελαίων και σε μικρότερο βαθμό τα πλατύφυλλα είδη. Τα πλατύφυλλα περιέχουν μεγάλες ποσότητες νερού και χλωροφύλλης στα φύλλα τους, το φύλλωμα με τη διαδικασία της διαπνοής δημιουργεί μεγαλύτερη υγρασία αέρα από τα κωνοφόρα και η ταχύτητα διάδοσης της πυρκαγιάς είναι μικρότερη.

Η τραχεία και χαλέπιος πεύκης είναι είδη λιτοδίαιτα, φωτόφιλα και ανέπτυξαν μηχανισμούς αντίδρασης στις πυρκαγιές με την ικανότητα να αναπτύσσουν πλούσια φυσική αναγέννηση, ιδιαίτερα μετά την πυρκαγιά.  Οι σπόροι των κώνων της τραχείας και χαλεπίου πεύκης αντέχουν στις υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται στην διάρκεια των δασικών πυρκαγιών. Οι κώνοι με τις υψηλές θερμοκρασίες ανοίγουν, όχι αμέσως μετά την πυρκαγιά, αλλά σταδιακά και απελευθερώνονται χιλιάδες σπόροι στο εκτάριο για μεγάλο χρονικό διάστημα (2 έως και 3 έτη μετά την πυρκαγιά). Έτσι μετά τις πυρκαγιές γίνεται φυσική ευρυσπορά και αρχίζει πλούσια φυσική αναγέννηση

  1. Αίτια δασικών πυρκαγιών

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος πρόκλησης δασικών πυρκαγιών οφείλεται σε ανθρωπογενή επίδραση και λιγότερο σε φυσικά φαινόμενα και σε άλλα αίτια.

Οι πυρκαγιές που οφείλονται από τον άνθρωπο, γίνονται είτε από πρόθεση (εμπρησμός) είτα από αμέλεια, ενώ τα κυριότερα φυσικά αίτια είναι οι κεραυνοί, τα ηφαίστεια και η αυτανάφλεξη.

Στη χώρα μας το ποσοστό των πυρκαγιών προέρχεται από εμπρησμούς σε ποσοστό 50%, από αμέλεια σε ποσοστό 45% και ελάχιστες δασικές πυρκαγιές οφείλονται σε φυσικά αίτια σε ποσοστό 5%.

Οι εμπρησμοί της τελευταίας εικοσαετίας  αυξάνουν και οφείλονται κύρια σε οικονομικά συμφέροντα. Η ταχύρυθμη αύξηση της αστυφιλίας των τελευταίων ετών δημιούργησε αύξηση της ζήτησης σε γη και σε συνδυασμό με χρόνια ιδιοκτησιακά προβλήματα δημιούργησαν κακόβουλες δασικές πυρκαγιές. Το ιδιοκτησιακό νομικό καθεστώς είναι αναχρονιστικό και χρονοβόρο, δεν υπάρχουν όρια δάσους, αγρού, βοσκής, οικισμού, ουδείς χωροταξικός σχεδιασμός υφίσταται, με συνέπεια να υπάρχουν ιδιοκτησιακές προστριβές μεταξύ Πολιτών και Ελληνικού Δημοσίου. Τα ιδιοκτησιακά προβλήματα εκμεταλλεύονται κακόβουλοι εμπρηστές, επεμβαίνουν στα καμένα δάση και δασικές εκτάσεις, γίνεται παράνομη οικοπεδοποίηση και οικισμοί.

Η αμέλεια είναι ένας κύριος παράγοντας πρόκλησης δασικών πυρκαγιών. Οι πυρκαγιές αυτές οφείλονται σε ανθρώπινη απροσεξία, αδιαφορία και μπορούν να προέλθουν από:

-πέταμα αναμμένων τσιγάρων, σπίρτων ή εύφλεκτων υλικών.

-εγκατάλειψη εστιών φωτιάς, από βοσκούς, κυνηγούς, επισκέπτες.

-καθάρισμα γεωργικών και δενδροκομικών καλλιεργειών

-κάψιμο σκουπιδιών.

-σπινθήρες μηχανημάτων

-κάπνισμα μελισσών.

  1. Αντιπυρικό σχέδιο-ενέργειες πρόληψης, κατάσβεσης και αποκατάστασης δασικών πυρκαγιών

Η αειφορική διαχείριση των δασών εξαρτάται άμεσα από την δασοπροστασία. Είναι αδύνατη η ύπαρξη δάσους, εάν δεν προστατευθεί από τους κινδύνους, και κυρίως από την πυρκαγιά. Η διατήρηση των δασών μας και η προστασία αυτών από τις πυρκαγιές στηρίζεται στο παρακάτω τρίπτυχο:

-πρόληψη

-κατάσβεση

-αποκατάσταση

Όλες οι ενέργειες είναι ισχυρά συνδεδεμένες μεταξύ τους στο παραπάνω τρίπτυχο: πρόληψη-κατάσβεση-αποκατάσταση.

Είναι αδύνατο να γίνει κατάσβεση δασικής πυρκαγιάς, εάν δεν προληφθούν τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης. Τόσο τα προληπτικά μέτρα, όσο και τα κατασταλτικά, πρέπει να γίνονται από τον ίδιο Φορέα Προστασία Δασών. Σήμερα, τα μέτρα πρόληψης δασικών πυρκαγιών εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Δασικής Υπηρεσίας, ενώ τα κατασταλτικά μέτρα (κατάσβεση) από το 1998 ανήκουν στην αρμοδιότητα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Τα μέτρα αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων επίσης ανήκουν στην αρμοδιότητα της Δασικής Υπηρεσίας.

Σήμερα στην χώρα μας, το αντιπυρικό σχέδιο πρόληψης πυρκαγιών συντάσσεται από την Δασική Υπηρεσία, ενώ το σχέδιο  καταστολής (κατάσβεσης)  δασικών πυρκαγιών  από την Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Η πρόληψη της δασικής πυρκαγιάς εξαρτάται από τη σωστή οργάνωση της αντιπυρικής προστασίας, την έγκαιρη εντόπιση και πρόσβαση στο χώρο πυρκαγιάς, και την άμεση επέμβαση, πριν η φωτιά λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Τα κυριότερα προληπτικά μέτρα των δασικών πυρκαγιών είναι τα παρακάτω:

-ανάπτυξη φιλοδασικού αισθήματος με διδασκαλία στα σχολεία

-ενημέρωση του κοινού

-οργάνωση εθελοντικών ομάδων για επισήμανση πυρκαγιών

-καλλιέργεια του δάσους

-περιπολίες επί του εδάφους και από αέρος

-αντιπυρικές ζώνες

-δεξαμενές

-παρατηρητήρια

-οργάνωση της αντιπυρικής προστασίας

-απομάκρυνση εύφλεκτης βιομάζας.

-άλλα δασοτεχνικά έργα

Τα κατασταλτικά μέτρα γίνονται με επίγειες και εναέριες δυνάμεις, που αποτελούνται τόσο από έμψυχο υλικό (δασοπυροσβέστες, δασικοί υπάλληλοι, αστυνομικοί, στρατιώτες, πολίτες), όσο και από μέσα κατάσβεσης (πυροσβεστικά οχήματα, αεροπλάνα, ελικόπτερα, κλπ.).

Τα μέτρα αποκατάστασης των καμένων εκτάσεων, εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, και βασίζονται τόσο στην φυσική αναγέννηση, όσο και σε δασοτεχνικά έργα (αναδασώσεις, φράγματα, κλαδοπλέγματα, κορμοπλέγματα, κλπ.). Οι μεγαλύτερες καμένες δασικές εκτάσεις, αποκαθιστώνται με την φυσική αναγέννηση, με τους  μηχανισμούς που έχουν αναπτύξει τα δάση τραχείας και χαλεπίου πεύκης.  Οι κυριότερες ενέργειες που πρέπει να γίνονται μετά την πυρκαγιά είναι οι παρακάτω:

-φύλαξη της καμένης έκτασης

-χαρτογράφηση της καμένης έκτασης

-εκτίμηση ζημιών-υλοτομία νεκροθέντων δένδρων

-κατασκευή μικρών δασοτεχνικών  έργων (μικρά φράγματα, κορμοκπλέγματα, κλαδοπλέγματα, αναμόχλευση εδάφους, κλπ.)  προστασίας  από διάβρωση και πλημμύρες.

-προστασία της καμένης έκτασης από κινδύνους (υπερβόσκηση, οκοπεδοποίηση, κλπ).

-προστασία  της φυσικής αναγέννησης

-αναδασώσεις σε θέσεις όπου απέτυχε η φυσική αναγέννηση.

  1. Συμπεράσματα –προτάσεις

*Στη χώρα μας τα τελευταία έτη οι δασικές πυρκαγιές, σε συνδυασμό με την υπερβόσκηση και τη διάβρωση των εδαφών, επέφεραν την απογύμνωση και μεταβολή της φυτικής βλάστησης με την καταστροφή των δασών. Σε πολλές καμένες δασικές περιοχές της χώρας μας επικράτησαν πρόσκοπα φωτόφιλα  θαμνώδη και φρυγανώδη είδη, και πολλά ωραιότατα δάση μετατράπηκαν σε υποβαθμισμένα αραιά θαμνολίβαδα. Η αλόγιστη βόσκηση και η έκπλυση των εδαφών από τις βροχοπτώσεις, ιδιαίτερα στα υψηλά σημεία όπου επικρατούν απότομες κλίσεις, συνετέλεσαν στην πλήρη απογύμνωση αυτών των εκτάσεων, την αποκάλυψη των μητρικών πετρωμάτων, θυμίζουν σεληνιακά τοπία και είναι δύσκολη και μακρόχρονη η επαναδημιουργία του δάσους.

*Πρέπει να συσταθεί άμεσα ένας ανεξάρτητος Ενιαίος Φορέας Δασοπροστασίας και να γίνει το Δασο-πυροσβεστικό Σώμα (ΔΑΣΩ), όπως προτάθηκε παλαιότερα  (το 1997) από την Διακομματική Επιτροπή της Βουλής, όπου συμφώνησαν και όλα τα Πολιτικά Κόμματα. Υπεύθυνος φορέας για το ΔΑΣΩ, προβλεπόταν να είναι η Δασική Υπηρεσία (Υπουργείο Γεωργίας ή ΥΠΕΝ / Γενική Γραμματεία Δασών & Φυσικού Περιβάλλοντος).

*Όλοι μαζί και ο καθένας χωριστά πρέπει να διαφυλάξουμε τον Εθνικό δασικό πλούτο και να προστατεύσουμε το δάσος από τη λαίλαπα των πυρκαγιών βοηθώντας στο δύσκολο έργο της προστασίας του δάσους και γενικότερα του φυσικού περιβάλλοντος. Η Πολιτεία καταβάλλει προσπάθειες, είναι όμως απαραίτητη η συμμετοχή όλων στην αντιμετώπιση του μεγάλου κινδύνου.

*Στα σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια) πρέπει να γίνονται μαθήματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και προστασίας των δασών από κινδύνους και ιδιαίτερα από τις δασικές πυρκαγιές.

*Η προστασία των δασών  από τις πυρκαγιές και η αειφορική διαχείριση αυτών είναι χρέος όλων μας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΔΙΑΒΑΣΤΕ