Το αποτύπωμα της πυρκαγιάς στην ανθρώπινη ψυχή

Της Κατερίνας Μασούρη, ψυχολόγου ΕΠΑΨΥ Ευβοίας

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on email
Email
Share on print
Εκτύπωση

Οι πυρκαγιές αποτελούν μείζον καταστροφικό φαινόμενο, που επηρεάζει όχι μόνο την ισορροπία των περιβαλλοντικών συστημάτων αλλά αγγίζει άμεσα όλες τις συνιστώσες της ζωής μας και της βιώσιμης ανάπτυξης του τόπου μας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η πυρκαγιά ορίζεται ως ένα αρνητικό γεγονός που είναι απροσδόκητο, βίαιο και προκαλεί σημαντική ψυχική επιβάρυνση στους ανθρώπους που το βιώνουν.

Η πύρινη καταστροφή δεν μετρά πάντοτε ανθρώπινες ζωές, έχει όμως αντίκτυπο στις ανθρώπινες ψυχές. Σημειώνεται, δε, ότι όχι μόνο οι πληγέντες από την καταστροφή αλλά και τα άτομα που έρχονται σε οπτικοακουστική επαφή με αυτήν μπορούν να αναπτύξουν μια μετατραυματική ψυχοπαθολογία.

Οι ψυχοπαθολογικές επιπτώσεις

Αρχικά, η έκπληξη και η άρνηση των ανθρώπων συνιστούν τη φυσιολογική προσαρμοστική τους απάντηση στο τραυματικό γεγονός, αφού απειλείται η φυσική ανάγκη της σωματικής τους ασφάλειας (στέγη) και της υλικής (τροφή, νερό), που είναι πρωταρχική, σύμφωνα με την πυραμίδα των ανθρώπινων αναγκών του Maslow.

Έπειτα, η αϋπνία, η υπεραντιδραστικότητα, η ήπια καταθλιπτική αντίδραση, καθώς και οι εφιάλτες, θεωρούνται φυσιολογικές συνέπειες του τραυματικού φαινομένου και χρησιμοποιούνται από τον ανθρώπινο οργανισμό σαν επεξεργασία για την απάλειψη της τραυματικής μνήμης.

Τα συναισθήματα που εκδηλώνουν οι άνθρωποι είναι τα εξής: φόβο ότι το τραυματικό γεγονός θα επαναληφθεί, φόβο θανάτου, ντροπή και θυμό για την αβοηθητότητα που έλαβαν, θλίψη για τις απώλειες που βίωσαν και φόβο για την απώλεια της συνείδησής τους.

Τέλος, τα σωματικά συμπτώματα περιλαμβάνουν πονοκεφάλους, ναυτίες, προβλήματα όρασης και πόνους στο στομάχι.

Συνέπειες όλων των παραπάνω συμπτωμάτων είναι η «ψυχολογική κρίση» και η αύξηση των συναισθηματικών και αγχωδών διαταραχών.

Οδηγός διαχείρισης του ψυχικού τραύματος

Κάθε άτομο που έχει βιώσει κάτι πολύ τραυματικό, όπως το φαινόμενο της πυρκαγιάς, μπορεί να προσπαθήσει να αυτοβοηθηθεί αναζητώντας την υποστήριξη συγγενών και φίλων, αλλά και τη συντροφιά άλλων ανθρώπων, και συζητώντας για τα συναισθήματά του. Είναι πολύ πιθανό το στενό οικογενειακό δίκτυο να μην είναι τόσο υποστηρικτικό, αν τα μέλη του επίσης βίωσαν ή ήταν αυτόπτες μάρτυρες του γεγονότος της φωτιάς.

Επίσης, οφείλει να αποδεχτεί ότι περνά μια περίοδο κρίσης και πένθους, αφήνοντας τον εαυτό του ελεύθερο να κλάψει, ώστε να αποφορτιστεί. Πρέπει, επιπρόσθετα, να προσπαθήσει να επανέλθει σταδιακά στους καθημερινούς ρυθμούς και τις συνήθειές του, να επιχειρεί να λύσει προβλήματα θέτοντας μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους και να ασχολείται με δραστηριότητες που του προσφέρουν ευχαρίστηση, ώστε να αποσπάσει τη σκέψη του από το τραύμα που βίωσε.

Η διακοπή της συνεχούς πληροφόρησης σχετικά με την πυρκαγιά, ή ο μετριασμός των πληροφοριακών πηγών, αποτελεί έναν τρόπο μείωσης της υπερέκθεσης στο τραύμα και συνακόλουθα μείωσης του επιπέδου του άγχους.

Η υποστήριξη από ομάδες επαγγελματιών ψυχικής υγείας (ψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί) που έχουν συσταθεί για την παροχή βοήθειας σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο και βρίσκονται δίπλα στα πληγέντα άτομα, καθώς και η 24ωρη τηλεφωνική γραμμή 10306 για δωρεάν παροχή ψυχολογικής υποστήριξης, αποτελούν σημαντικά κοινωνικά δίκτυα παροχής βοήθειας.

Τέλος, αν το άτομο έναν μήνα μετά συνεχίζει να νιώθει μεγάλη στενοχώρια και φόβο, αν εμφανίζει δραματική αλλαγή συμπεριφοράς, αν δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στα οικογενειακά και εργασιακά του καθήκοντα, αν έχει πρόβλημα στις διαπροσωπικές του σχέσεις, αν συνεχίζει να έχει εφιάλτες και δεν μπορεί να σταματήσει να σκέφτεται το τραυματικό γεγονός, αν δεν μπορεί να ευχαριστηθεί τη ζωή του, θα πρέπει να συμβουλευτεί έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, που θα το βοηθήσει να αισθανθεί καλύτερα.

Οι πυρκαγιές αποτελούν μείζον καταστροφικό φαινόμενο, που επηρεάζει όχι μόνο την ισορροπία των περιβαλλοντικών συστημάτων αλλά αγγίζει άμεσα όλες τις συνιστώσες της ζωής μας και της βιώσιμης ανάπτυξης του τόπου μας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η πυρκαγιά ορίζεται ως ένα αρνητικό γεγονός που είναι απροσδόκητο, βίαιο και προκαλεί σημαντική ψυχική επιβάρυνση στους ανθρώπους που το βιώνουν.

Η πύρινη καταστροφή δεν μετρά πάντοτε ανθρώπινες ζωές, έχει όμως αντίκτυπο στις ανθρώπινες ψυχές. Σημειώνεται, δε, ότι όχι μόνο οι πληγέντες από την καταστροφή αλλά και τα άτομα που έρχονται σε οπτικοακουστική επαφή με αυτήν μπορούν να αναπτύξουν μια μετατραυματική ψυχοπαθολογία.

Οι ψυχοπαθολογικές επιπτώσεις

Αρχικά, η έκπληξη και η άρνηση των ανθρώπων συνιστούν τη φυσιολογική προσαρμοστική τους απάντηση στο τραυματικό γεγονός, αφού απειλείται η φυσική ανάγκη της σωματικής τους ασφάλειας (στέγη) και της υλικής (τροφή, νερό), που είναι πρωταρχική, σύμφωνα με την πυραμίδα των ανθρώπινων αναγκών του Maslow.

Έπειτα, η αϋπνία, η υπεραντιδραστικότητα, η ήπια καταθλιπτική αντίδραση, καθώς και οι εφιάλτες, θεωρούνται φυσιολογικές συνέπειες του τραυματικού φαινομένου και χρησιμοποιούνται από τον ανθρώπινο οργανισμό σαν επεξεργασία για την απάλειψη της τραυματικής μνήμης.

Τα συναισθήματα που εκδηλώνουν οι άνθρωποι είναι τα εξής: φόβο ότι το τραυματικό γεγονός θα επαναληφθεί, φόβο θανάτου, ντροπή και θυμό για την αβοηθητότητα που έλαβαν, θλίψη για τις απώλειες που βίωσαν και φόβο για την απώλεια της συνείδησής τους.

Τέλος, τα σωματικά συμπτώματα περιλαμβάνουν πονοκεφάλους, ναυτίες, προβλήματα όρασης και πόνους στο στομάχι.

Συνέπειες όλων των παραπάνω συμπτωμάτων είναι η «ψυχολογική κρίση» και η αύξηση των συναισθηματικών και αγχωδών διαταραχών.

Οδηγός διαχείρισης του ψυχικού τραύματος

Κάθε άτομο που έχει βιώσει κάτι πολύ τραυματικό, όπως το φαινόμενο της πυρκαγιάς, μπορεί να προσπαθήσει να αυτοβοηθηθεί αναζητώντας την υποστήριξη συγγενών και φίλων, αλλά και τη συντροφιά άλλων ανθρώπων, και συζητώντας για τα συναισθήματά του. Είναι πολύ πιθανό το στενό οικογενειακό δίκτυο να μην είναι τόσο υποστηρικτικό, αν τα μέλη του επίσης βίωσαν ή ήταν αυτόπτες μάρτυρες του γεγονότος της φωτιάς.

Επίσης, οφείλει να αποδεχτεί ότι περνά μια περίοδο κρίσης και πένθους, αφήνοντας τον εαυτό του ελεύθερο να κλάψει, ώστε να αποφορτιστεί. Πρέπει, επιπρόσθετα, να προσπαθήσει να επανέλθει σταδιακά στους καθημερινούς ρυθμούς και τις συνήθειές του, να επιχειρεί να λύσει προβλήματα θέτοντας μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους και να ασχολείται με δραστηριότητες που του προσφέρουν ευχαρίστηση, ώστε να αποσπάσει τη σκέψη του από το τραύμα που βίωσε.

Η διακοπή της συνεχούς πληροφόρησης σχετικά με την πυρκαγιά, ή ο μετριασμός των πληροφοριακών πηγών, αποτελεί έναν τρόπο μείωσης της υπερέκθεσης στο τραύμα και συνακόλουθα μείωσης του επιπέδου του άγχους.

Η υποστήριξη από ομάδες επαγγελματιών ψυχικής υγείας (ψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί) που έχουν συσταθεί για την παροχή βοήθειας σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο και βρίσκονται δίπλα στα πληγέντα άτομα, καθώς και η 24ωρη τηλεφωνική γραμμή 10306 για δωρεάν παροχή ψυχολογικής υποστήριξης, αποτελούν σημαντικά κοινωνικά δίκτυα παροχής βοήθειας.

Τέλος, αν το άτομο έναν μήνα μετά συνεχίζει να νιώθει μεγάλη στενοχώρια και φόβο, αν εμφανίζει δραματική αλλαγή συμπεριφοράς, αν δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στα οικογενειακά και εργασιακά του καθήκοντα, αν έχει πρόβλημα στις διαπροσωπικές του σχέσεις, αν συνεχίζει να έχει εφιάλτες και δεν μπορεί να σταματήσει να σκέφτεται το τραυματικό γεγονός, αν δεν μπορεί να ευχαριστηθεί τη ζωή του, θα πρέπει να συμβουλευτεί έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, που θα το βοηθήσει να αισθανθεί καλύτερα.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΔΙΑΒΑΣΤΕ