Μύθοι για την ψυχική υγεία

Της Κατερίνας Μασούρη, ψυχολόγου ΕΠΑΨΥ Εύβοιας

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on email
Email
Share on print
Εκτύπωση

Μετά από αιώνες στο περιθώριο, η ψυχική υγεία λαμβάνει σιγά σιγά την προσοχή που δικαιούται. Λυπηρώς, ακόμη και σήμερα επιβιώνει το στίγμα της ψυχικής νόσου, το οποίο βασίζεται σε έναν αναχρονιστικό τρόπο θεώρησής της και σε ξεπερασμένες παραδοχές, οι οποίες πρέπει να εγκαταλειφθούν, μέσω της έγκυρης ενημέρωσής μας από τον ερευνητικό κύκλο, που τα τελευταία χρόνια προσφέρει πλούσιο πληροφοριακό υλικό γι’ αυτήν.

Παρακάτω παρουσιάζονται οι μύθοι που εξακολουθούν να υφίστανται για την ψυχική υγεία:

  1. «Τα προβλήματα που αφορούν την ψυχική υγεία είναι σπάνια». Σήμερα αυτή η παραδοχή φαντάζει πιο αναληθής από ποτέ, μετά και τις καταγεγραμμένες επιπτώσεις της πανδημίας στην ψυχοσυναισθηματική υγεία των ανθρώπων. Ωστόσο, ακόμη και πριν από την πανδημία Covid-19 η παραπάνω παραδοχή ήταν εσφαλμένη. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 1 στους 4 ανθρώπους θα νοσήσει από κάποια ψυχική διαταραχή κάποια στιγμή στη ζωή του (WHO, 2001).
  2. «Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας δεν μπορούν να εργαστούν». Και όμως, οι ψυχικά ασθενείς μπορούν να είναι παραγωγικοί και αποτελεσματικοί στην εργασία τους, αρκεί τα συμπτώματα της ασθένειας να έχουν περιοριστεί σε ικανοποιητικό βαθμό. Πιο συγκεκριμένα, σε ερευνητική μελέτη που διεξήχθη το 2012 εργοδότες που προσλάμβαναν ψυχικά πάσχοντες ανέφεραν ότι αυτοί έδειχναν συνέπεια και καθημερινή παρουσία στην εργασία τους, όπως επίσης κινητοποίηση και καλές επαγγελματικές επιδόσεις (Bond, Drake, & Becker, 2012).
  3. «Οι ψυχικά ασθενείς πρέπει να ζουν στο ψυχιατρείο. Δεν υπάρχει άλλη λύση γι’ αυτούς». Λάθος, υπάρχουν πολλές προοδευτικές εναλλακτικές λύσεις. Ξενώνες, οικοτροφεία, κέντρα ημέρας, υπηρεσίες και υποστηρικτικά συστήματα στην κοινότητα έχει ερευνητικά αποδειχθεί ότι βοηθούν αποτελεσματικά στην προσωπική τους ενδυνάμωση και στην ένταξή τους στην κοινωνία. Όλο και περισσότερες μελέτες αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές βελτιώνονται και ίσως μπορούν να θεραπευτούν πλήρως, αρκεί η αποκατάστασή τους να εμπεριέχει τη βαθμιαία εκπαίδευσή τους για πλήρη επανένταξή τους στην κοινωνία, διάγοντας οι ίδιοι μια ζωή που χαρακτηρίζεται από προσωπική πληρότητα και ικανοποίηση (Στυλιανίδης, 2014).
  4. «Η φαρμακευτική αγωγή είναι η μόνη λύση στην αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας». Η θεραπεία ποικίλλει ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ψυχικά πάσχοντος. Σήμερα υπάρχουν ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις που συμπληρώνουν ή ακόμη και αντικαθιστούν τη φαρμακοθεραπεία. Τα τελευταία χρόνια προωθείται ένα ολιστικό μοντέλο θεραπείας, που συνδυάζει το ιατρικό μοντέλο με την ψυχοθεραπεία και την κοινωνική αποκατάσταση του ασθενούς, προκειμένου να επιτευχθεί το βέλτιστο για εκείνον αποτέλεσμα.
  5. «Οι άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας είναι βίαιοι και επικίνδυνοι». Οι ψυχικά νοσούντες έχουν την ίδια πιθανότητα με τους υπόλοιπους ανθρώπους να εκδηλώσουν βίαιη συμπεριφορά. Μόνο το 3%-5% των ατόμων με ψυχικά προβλήματα εκδηλώνει βίαιη συμπεριφορά (Swanson, Holzer, Ganju, Jono, 1990). Στον αντίποδα, πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας έχουν δεκαπλάσιο κίνδυνο σε σύγκριση με τον υπόλοιπο γενικό πληθυσμό να πέσουν οι ίδιοι θύματα βίας ή να υποστούν σωματική βλάβη (Rueve, Welton, 2008).
  6. «Οι ψυχικά ασθενείς είναι οκνηροί και δεν μπορούν να αποφασίζουν για τη ζωή τους». Οι ψυχικά ασθενείς δεν είναι οκνηροί. Η οκνηρία και η παθητικότητα που παρουσιάζουν αποτελούν συχνά συμπτώματα της ψυχικής ασθένειάς τους, τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν με την κατάλληλη θεραπεία και την ψυχοκοινωνική αποκατάστασή τους.
  7. «Οι αδύναμοι άνθρωποι είναι πιθανό να νοσήσουν από ψυχικά προβλήματα». Τα προβλήματα ψυχικής υγείας δεν είναι σημάδι αδυναμίας του ατόμου. Μελέτες έχουν δείξει ότι βιολογικοί παράγοντες, τα ψυχοπιεστικά (τραυματικά) γεγονότα ζωής και προδιαθεσικοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη μιας ψυχικής διαταραχής. Όμως σίγουρα οι ψυχικά ασθενείς μπορούν να γίνουν καλύτερα όταν λάβουν θεραπεία και σε αρκετές περιπτώσεις να αποθεραπευτούν πλήρως (Roder, Brener, Kienzle, & Ευθυμίου, 2007).

Συμπερασματικά, παρόλο που η ανθρώπινη κοινωνία, συγκριτικά με μόλις μία δεκαετία πριν, έχει πραγματοποιήσει άλματα προόδου σχετικά με την κατανόηση των ψυχικών ασθενειών, έχει ακόμη… βουνά να ανέβει. Ας είναι ο φετινός εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας (10/10/2021) η απαρχή για σκληρή δουλειά όλων μας, ώστε να αποσυνδεθεί οριστικά η ψυχική νόσος από το στίγμα και τους μύθους γι’ αυτήν.

Μετά από αιώνες στο περιθώριο, η ψυχική υγεία λαμβάνει σιγά σιγά την προσοχή που δικαιούται. Λυπηρώς, ακόμη και σήμερα επιβιώνει το στίγμα της ψυχικής νόσου, το οποίο βασίζεται σε έναν αναχρονιστικό τρόπο θεώρησής της και σε ξεπερασμένες παραδοχές, οι οποίες πρέπει να εγκαταλειφθούν, μέσω της έγκυρης ενημέρωσής μας από τον ερευνητικό κύκλο, που τα τελευταία χρόνια προσφέρει πλούσιο πληροφοριακό υλικό γι’ αυτήν.

Παρακάτω παρουσιάζονται οι μύθοι που εξακολουθούν να υφίστανται για την ψυχική υγεία:

  1. «Τα προβλήματα που αφορούν την ψυχική υγεία είναι σπάνια». Σήμερα αυτή η παραδοχή φαντάζει πιο αναληθής από ποτέ, μετά και τις καταγεγραμμένες επιπτώσεις της πανδημίας στην ψυχοσυναισθηματική υγεία των ανθρώπων. Ωστόσο, ακόμη και πριν από την πανδημία Covid-19 η παραπάνω παραδοχή ήταν εσφαλμένη. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 1 στους 4 ανθρώπους θα νοσήσει από κάποια ψυχική διαταραχή κάποια στιγμή στη ζωή του (WHO, 2001).
  2. «Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας δεν μπορούν να εργαστούν». Και όμως, οι ψυχικά ασθενείς μπορούν να είναι παραγωγικοί και αποτελεσματικοί στην εργασία τους, αρκεί τα συμπτώματα της ασθένειας να έχουν περιοριστεί σε ικανοποιητικό βαθμό. Πιο συγκεκριμένα, σε ερευνητική μελέτη που διεξήχθη το 2012 εργοδότες που προσλάμβαναν ψυχικά πάσχοντες ανέφεραν ότι αυτοί έδειχναν συνέπεια και καθημερινή παρουσία στην εργασία τους, όπως επίσης κινητοποίηση και καλές επαγγελματικές επιδόσεις (Bond, Drake, & Becker, 2012).
  3. «Οι ψυχικά ασθενείς πρέπει να ζουν στο ψυχιατρείο. Δεν υπάρχει άλλη λύση γι’ αυτούς». Λάθος, υπάρχουν πολλές προοδευτικές εναλλακτικές λύσεις. Ξενώνες, οικοτροφεία, κέντρα ημέρας, υπηρεσίες και υποστηρικτικά συστήματα στην κοινότητα έχει ερευνητικά αποδειχθεί ότι βοηθούν αποτελεσματικά στην προσωπική τους ενδυνάμωση και στην ένταξή τους στην κοινωνία. Όλο και περισσότερες μελέτες αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές βελτιώνονται και ίσως μπορούν να θεραπευτούν πλήρως, αρκεί η αποκατάστασή τους να εμπεριέχει τη βαθμιαία εκπαίδευσή τους για πλήρη επανένταξή τους στην κοινωνία, διάγοντας οι ίδιοι μια ζωή που χαρακτηρίζεται από προσωπική πληρότητα και ικανοποίηση (Στυλιανίδης, 2014).
  4. «Η φαρμακευτική αγωγή είναι η μόνη λύση στην αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας». Η θεραπεία ποικίλλει ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ψυχικά πάσχοντος. Σήμερα υπάρχουν ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις που συμπληρώνουν ή ακόμη και αντικαθιστούν τη φαρμακοθεραπεία. Τα τελευταία χρόνια προωθείται ένα ολιστικό μοντέλο θεραπείας, που συνδυάζει το ιατρικό μοντέλο με την ψυχοθεραπεία και την κοινωνική αποκατάσταση του ασθενούς, προκειμένου να επιτευχθεί το βέλτιστο για εκείνον αποτέλεσμα.
  5. «Οι άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας είναι βίαιοι και επικίνδυνοι». Οι ψυχικά νοσούντες έχουν την ίδια πιθανότητα με τους υπόλοιπους ανθρώπους να εκδηλώσουν βίαιη συμπεριφορά. Μόνο το 3%-5% των ατόμων με ψυχικά προβλήματα εκδηλώνει βίαιη συμπεριφορά (Swanson, Holzer, Ganju, Jono, 1990). Στον αντίποδα, πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας έχουν δεκαπλάσιο κίνδυνο σε σύγκριση με τον υπόλοιπο γενικό πληθυσμό να πέσουν οι ίδιοι θύματα βίας ή να υποστούν σωματική βλάβη (Rueve, Welton, 2008).
  6. «Οι ψυχικά ασθενείς είναι οκνηροί και δεν μπορούν να αποφασίζουν για τη ζωή τους». Οι ψυχικά ασθενείς δεν είναι οκνηροί. Η οκνηρία και η παθητικότητα που παρουσιάζουν αποτελούν συχνά συμπτώματα της ψυχικής ασθένειάς τους, τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν με την κατάλληλη θεραπεία και την ψυχοκοινωνική αποκατάστασή τους.
  7. «Οι αδύναμοι άνθρωποι είναι πιθανό να νοσήσουν από ψυχικά προβλήματα». Τα προβλήματα ψυχικής υγείας δεν είναι σημάδι αδυναμίας του ατόμου. Μελέτες έχουν δείξει ότι βιολογικοί παράγοντες, τα ψυχοπιεστικά (τραυματικά) γεγονότα ζωής και προδιαθεσικοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη μιας ψυχικής διαταραχής. Όμως σίγουρα οι ψυχικά ασθενείς μπορούν να γίνουν καλύτερα όταν λάβουν θεραπεία και σε αρκετές περιπτώσεις να αποθεραπευτούν πλήρως (Roder, Brener, Kienzle, & Ευθυμίου, 2007).

Συμπερασματικά, παρόλο που η ανθρώπινη κοινωνία, συγκριτικά με μόλις μία δεκαετία πριν, έχει πραγματοποιήσει άλματα προόδου σχετικά με την κατανόηση των ψυχικών ασθενειών, έχει ακόμη… βουνά να ανέβει. Ας είναι ο φετινός εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας (10/10/2021) η απαρχή για σκληρή δουλειά όλων μας, ώστε να αποσυνδεθεί οριστικά η ψυχική νόσος από το στίγμα και τους μύθους γι’ αυτήν.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΔΙΑΒΑΣΤΕ