Τι είναι αυτό που το λένε Αγάπη; Ποιήματα έχουν γραφτεί, τραγούδια έχουν ερμηνευτεί, αίμα έχει χυθεί, λόγια έχουν λεχθεί, κάθε λογής ενέργεια έχει λάβει χώρα, όλα αυτά στο βωμό της αγάπης. Τι είναι όμως τελικά αυτό που ονομάζουμε Αγάπη; Είναι κάτι ξεκάθαρο ή μήπως παίρνει τη μορφή που της δίνουμε; Και είναι κάτι κοινό, ή μήπως υπάρχουν διάφορες παραλλαγές της αναλόγως των μελών που την αποτελούν κάθε φορά;

Η κατανόησή μας για το τι είναι η αγάπη έχει προχωρήσει πολύ από τότε που ο πρώτος άνθρωπος του σπηλαίου αισθάνθηκε το πρώτο σκίρτημα πεταλούδων. Οι πρόοδοι στη νευροεπιστήμη μας βοήθησαν να απεικονίσουμε τις φυσικές αντιδράσεις μας στο συναίσθημα που ονομάζουμε αγάπη, ενώ οι φιλόσοφοι και οι ψυχολόγοι μας βοήθησαν να σφυρηλατήσουμε αυτό που εννοούμε συναισθηματικά όταν λέμε ότι αγαπάμε.

Αλλά μήπως αυτό σημαίνει ότι έχουμε βρει ένα συγκεκριμένο συναίσθημα ή κατάσταση που να αποκαλούμε αγάπη; Ο ψυχολόγος Robert J Sternberg θεωρεί πως κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Στην πραγματικότητα, όπως δείχνει η Τριαδική Θεωρία της Αγάπης, υπάρχουν όχι ένας αλλά επτά τύποι αγάπης.

Τι ακριβώς είναι η Τριαδική Θεωρία της Αγάπης;

Ο γνωστός ψυχολόγος Robert J Sternberg έθεσε για πρώτη φορά επί τάπητος την Τριαδική του Θεωρία της Αγάπης το 1985. Βασισμένη στην ψυχολογική του έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Yale, η θεωρία αυτή προσπαθεί να ορίσει διαφορετικά στοιχεία διαπροσωπικών σχέσεων και να καταδείξει πώς μπορούν αυτά να συνδυαστούν για να σχηματίσουν τους επτά τύπους που συνιστούν αυτό που ονομάζουμε αγάπη.

Η ίδια η θεωρία είναι στη βάση της ξεκάθαρη. Ξεκινά με τα τρία βασικά στοιχεία που σύμφωνα με τον Sternberg βρίσκονται στην καρδιά των περισσότερων ανθρώπινων σχέσεων: πάθος, δέσμευση και οικειότητα. Εάν ληφθούν μεμονωμένα, αυτά τα συστατικά σχηματίζουν τις τρεις απλούστερες μορφές αγάπης – το πάθος μόνο του φέρνει την παράφορη αγάπη, η οικειότητα μόνη της ισοδυναμεί με συμπάθεια και η δέσμευση μεμονωμένη συνεπάγεται την κενή αγάπη.

Το τριαδικό μέρος της θεωρίας προέρχεται από το γεγονός ότι μπορούν να συνδυαστούν οποιεσδήποτε δύο από αυτές τις συνιστώσες για να διαμορφωθούν πιο σύνθετοι τύποι αγάπης με κάθε συνδυασμό να σχηματίζει διαφορετική πλευρά ενός τριγώνου. Όταν για παράδειγμα έχετε μια σχέση που συνδυάζει πάθος και οικειότητα, παίρνετε ρομαντική αγάπη. Η οικειότητα και η δέσμευση σας δίνουν τη συντροφική αγάπη, ενώ η επιπόλαιη αγάπη γεννιέται όταν η δέσμευση συναντά το πάθος.

Και έπειτα υπάρχει η ολοκληρωμένη αγάπη, που είναι ο συνδυασμός και των τριών συνιστωσών. Συχνά θεωρείται ως η ιδανική μορφή αγάπης, διότι αναμειγνύοντας τη φωτιά του πάθους, την άνεση της οικειότητας και την ασφάλεια της αφοσίωσης, μπορεί να διαμορφωθεί μια υγιής, ευτυχισμένη και με διάρκεια στη φθορά του χρόνου ρομαντική σχέση. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το “τρίγωνο” αυτό δεν χρειάζεται να είναι ισόπλευρο (πράγματι, τα τρία συστατικά σπάνια απαντώνται σε ίση ποσότητα) – το μόνο που έχει σημασία είναι η σχέση να έχει κάποια επίπεδα και από τις τρεις συνιστώσες.

Αποκρυπτογραφώντας τους επτά τύπους αγάπης – εσείς τι τύπος είστε;

Σύμφωνα λοιπόν με την Τριαδική Θεωρία της Αγάπης η αγάπη μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, καθεμία εκ των οποίων αποτελείται από ένα ή περισσότερα “συστατικά αγάπης”. Αλλά τι σημαίνουν επί της ουσίας οι όροι “ρομαντική αγάπη”, “συντροφική αγάπη” και “ολοκληρωμένη αγάπη”; Τι είναι τελικά οι επτά τύποι αγάπης;

Παράφορη Αγάπη (Πάθος)

Το πάθος είναι ένα “συστατικό αγάπης” που οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε καλά. Είναι αυτό που ευθύνεται για το έντονο καρδιοχτύπι, τις πεταλούδες στο στομάχι και αυτή την αίσθηση του έρωτα με την πρώτη ματιά. Φυσικά, όταν μιλάμε για μεμονωμένο πάθος τότε δεν υπάρχει καμία από την ουσιαστική γνώση που προκύπτει από την οικειότητα ούτε κάποια από τη σταθερότητα της δέσμευσης – οπότε στο τέλος καταλήγει σε κάτι μακράν λιγότερο έντονο από όλα τα υπόλοιπα είδη αγάπης. Ως εκ τούτου, η καλύτερη περιγραφή για αυτό το είδος αγάπης είναι “παράφορη αγάπη” ή “ερωτική παραφροσύνη”.

Συμπάθεια (Οικειότητα)

Επόμενη είναι η Οικειότητα. Σε αντίθεση με το πάθος, η οικειότητα μπορεί να είναι ένα απλά πλατωνικό συναίσθημα – είναι αυτή η αίσθηση εξοικείωσης και φιλίας που έρχεται όταν συναντούμε κάποιον με τον οποίο “δένουμε” από την πρώτη στιγμή,κάποιον με τον οποίο μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας χωρίς φόβο και πάθος. Σίγουρα συνιστά ένα σημαντικό συστατικό σε μια ρομαντική σχέση, αλλά μεμονωμένα, χωρίς πάθος ή δέσμευση, είναι πολύ πιο πιθανό να οδηγήσει σε φιλία, ή όπως το θέτει η Τριαδική Θεωρία, σε Συμπάθεια.

Κενή Αγάπη (Δέσμευση)

Τρίτον, έχουμε τη Δέσμευση, τα ουσιαστικά βήματα δηλαδή που πραγματοποιούνται για τη διατήρηση μιας σχέσης. Αποτελεί καταλυτικό κομμάτι κάθε αγάπης με διάρκεια στο χρόνο, αλλά όταν στερείται οικειότητας και πάθους, τότε καταλήγει να είναι κάτι που παραπέμπει περισσότερο σε καθήκον παρά σε ρομαντική επιλογή. Συχνά, μια μακροχρόνια σχέση που έχει χάσει κάθε πάθος και οικειότητα θα βυθιστεί σε αυτό το στάδιο «κενής αγάπης» πριν τελειώσει, αλλά όπως επισημαίνει ο Στέρνμπεργκ, και η αγάπη μπορεί να ξεκινήσει από αυτό το στάδιο: σε ένα γάμο από συνοικέσιο λόγου χάρη, πρώτα έρχεται η δέσμευση και μετά τα υπόλοιπα συστατικά της αγάπης.

Καθώς το πάθος, η οικειότητα και η δέσμευση είναι τα πιο απλά συστατικά της Τριαδικής Θεωρίας της Αγάπης, οι σχέσεις που έχουν μόνο ένα από αυτά τα τρία στοιχεία τείνουν να είναι πιο βασικές και απλές. Ωστόσο, όταν αυτά αρχίζουν να συνδυάζονται μεταξύ τους, τότε αρχίζουν να δημιουργούνται οι πραγματικά ενδιαφέρουσες καταστάσεις!

Επιπόλαιη Αγάπη (Δέσμευση + Πάθος)

Όταν συνδυάζετε τη φωτιά της ερωτικής παραφροσύνης και τους δεσμούς που δημιουργούνται από τη δέσμευση, αλλά δεν σας αρέσει και πολύ το άλλο μέλος της σχέσης (υπάρχει έλξη αλλά δεν τρελαίνεστε κιόλας), τότε έχετε αυτό που ονομάζουμε “επιπόλαιη αγάπη”. Σε αυτή την κατηγορία εμπίπτουν παραδείγματος χάρη οι περισσότεροι γάμοι – αστραπή των διασημοτήτων (οι οποίοι λήγουν τόσο γρήγορα και θεαματικά όσο ξεκίνησαν) ή οι γάμοι της μιας νύχτας που γίνονται στο Las Vegas. Στην ουσία μιλάμε για οποιουδήποτε είδους φλογερή, δεσμευμένη σχέση που έχει χτιστεί χωρίς ιδιαίτερα θεμέλια ή ουσία. Η έλλειψη οικειότητας σημαίνει ότι όταν το πάθος καταλαγιάσει, τέτοιου είδους σχέσεις είναι ως επί το πλείστον δύσκολο να διατηρηθούν, αλλά και δύσκολο να λήξουν, αναλόγως με το επίπεδο της δέσμευσης που εμπεριέχουν.

Ρομαντική Αγάπη (Πάθος + Οικειότητα)

Στην ρομαντική αγάπη, η συνιστώσα οικειότητας φέρνει μια νοητική συνάντηση, ενώ το στοιχείο του πάθους σημαίνει ότι υπάρχει και σωματική έλξη. Όσο μεγαλοπρεπής και αν είναι αυτός ο συνδυασμός, η έλλειψη δέσμευσης σημαίνει ότι η ρομαντική αγάπη επικεντρώνεται πολύ περισσότερο στο “τώρα” παρά στο μέλλον. Αυτό σημαίνει ότι αυτό το είδος αγάπης απαντάται συχνά στην πρώιμη, παραζαλισμένη φάση μιας ρομαντικής σχέσης. Μιλάμε για εκείνο το στάδιο που ο ένας μαθαίνει τα πάντα για τον άλλο και αγαπά αυτό που ανακαλύπτει, αλλά πριν συγχωνευθούν πλήρως οι ζωές και οι πεποιθήσεις σας. Με την προσθήκη της αφοσίωσης, αυτό μπορεί να ανθίσει στην Ολοκληρωμένη Αγάπη – χωρίς αυτό, είναι πιο πιθανό να αποτελέσει απλά το υλικό άλλης μιας ιστορίας Άρλεκιν.

Συντροφική Αγάπη (Οικειότητα + Δέσμευση)

Στον αντίποδα της “κλίμακας δράματος” της ρομαντικής αγάπης βρίσκεται η Συντροφική Αγάπη. Όταν συνδυάζονται, η δέσμευση και η οικειότητα δημιουργούν ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς, εννοώντας ότι η συντροφική σύνδεση είναι ισχυρότερη από μια απλή φιλία. Ωστόσο, η έλλειψη πάθους σημαίνει ότι αυτό είναι συχνά μια αρκετά αγνή “συμφωνία άνεσης και βολέματος” – κάτι που μπορεί να συμβεί μετά από χρόνια οικειότητας. Σύμφωνα με τον Στέρνμπεργκ ωστόσο, αυτό δεν απότελεί πένθιμο εμβατήριο για την αγάπη – στην πραγματικότητα, αυτή η γλυκιά φάση είναι ένα πολύ κοινό στάδιο της εξέλιξης μιας σχέσης.

Οι έξι ανωτέρω τύποι αγάπης μπορούν να παρατηρηθούν στην καρδιά πολλών διαφορετικών τύπων σχέσεων, από τις πλατωνικές φιλίες μέχρι τις παθιασμένες ερωτικές σχέσεις-αστραπή. Δεν υπάρχει τίποτα εξολοκλήρου λάθος με κάποια από αυτές τις εκφάνσεις, φυσικά. Αντιθέτως, πολλές σχέσεις περνούν από ένα ή περισσότερα από αυτά τα στάδια με την πάροδο του χρόνου κάποιος μπορεί να είναι πολύ ευτυχισμένος σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις.

Ωστόσο, η Τριαδική Θεωρία της Αγάπης λέει ότι υπάρχει ένα πράγμα που όλα τα ανωτέρω είδη δεν μπορούν να προσεγγίσουν – και αυτό είναι η ιδανική, πραγματική αγάπη. Αυτό συμβαίνει επειδή η ιδανική αγάπη απαιτεί την παρουσία και των τριών συνιστωσών. Και κάπως έτσι, φτάνουμε αισίως και στον μαγικό αριθμό επτά (7)!

Ολοκληρωμένη αγάπη (Πάθος + Οικειότητα + Δέσμευση)

Όταν το πάθος, η οικειότητα και η δέσμευση είναι και τα τρία παρόντα, τότε το αποτέλεσμα είναι η απόλυτη, Ολοκληρωμένη Αγάπη. Οι τρεις αυτές συνιστώσες δεν χρειάζεται να συνυπάρχουν ισόποσα φυσικά, αλλά για να δέσει η συνταγή αυτής της ιδανικής μορφής αγάπης πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον ένα στοιχείο και από τα τρία συστατικά. Ο ενθουσιασμός του πάθους, η άνεση της οικειότητας και το ομαδικό πνεύμα της δέσμευσης είναι όλα απαραίτητα για να φτάσουμε σε αυτό το ιδανικό.

Πώς μπορείτε λοιπόν να ξέρετε εάν είστε σε μια σχέση ολοκληρωμένης αγάπης; Εάν έχουν περάσει χρόνια και δεν μπορείτε να φανταστείτε τους εαυτούς σας ευτυχισμένους με άλλους συντρόφους, εάν εξακολουθείτε να απολαμβάνετε το σεξ ή τη σωματική στοργή μεταξύ σας και αν και οι δυο σας παλεύετε ακόμα να βρίσκετε χρόνο για να επικοινωνείτε και να αφοσιώνεστε ο ένας στον άλλο, τότε οι πιθανότητες είναι ότι έχετε φτάσει στο στάδιο της ολοκλήρωσης.

Μπορεί να μη διαρκέσει για πάντα- άλλωστε μία από τις προειδοποιήσεις της Τριαδικής Θεωρίας της Αγάπης είναι ότι οι σχέσεις μπορούν να κινούνται από το ένα στάδιο στο άλλο με την πάροδο του χρόνου – αλλά είναι κάτι που μπορείτε να δουλέψετε προς αυτή την κατεύθυνση ή μπορείτε να το δουλέψετε για να ανακάμψετε.

Και αξίζει τον κόπο- η ολοκληρωμένη αγάπη είναι ένας ειδικός τύπος ευδαιμονίας – το είδος της σύνδεσης που βλέπουμε σε ζευγάρια που συνεχίζουν να λατρεύουν το ένα το άλλο σε βάθος χρόνου μέσα σε μια σχέση.

Tr

Είναι αυτά τα ζευγάρια που βλέπει κανείς συνήθως να είναι καθισμένα σε ένα παγκάκι, με τα χρόνια να έχουν αφήσει τα σημάδια τους πάνω τους, χωρίς να μιλάνε, μα αφήνοντας απλά το χρόνο να κυλά απολαμβάνοντας τη σιωπηλή ευτυχία της παρουσίας του “μαζί”. Και ποιος δεν θα ήθελε κάτι τέτοιο;