Επιμέλεια και Συνέντευξη: Σταματία Παπαμάρκου
Ο Ορχομενός είναι φημισμένη αρχαία πόλη της Βοιωτίας. Θεωρείται πατρίδα του δυνατού λαού των Μινύων. Γνώρισε οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη. Κοντά στην Παναγία τη Σκριπού βρίσκεται ο «θησαυρός του Μινύα», του μυθικού βασιλιά του Ορχομενού, ένας θολωτός τάφος της 2ης χιλιετίας π.Χ. Τον ανακάλυψε ο Ερρίκος Σλήμαν, τη δεκαετία του 1880. Το διακοσμημένο με πλούσιες τοιχογραφίες μυκηναϊκό ανάκτορο καταστράφηκε γύρω στο 1200 π.Χ. και τα τείχη της ακρόπολης, που οικοδομήθηκαν στο β’ μισό του 4ου αιώνα π.Χ.
Στο βορειοδυτικό άκρο του Ορχομενού, σε μικρή απόσταση από τη μονή της Παναγίας Σκριπούς, εντοπίζεται η Ακιδαλία πηγή της Αφροδίτης ή πηγή των Χαρίτων (Κάρκαρη, κατά τους ντόπιους), που υδροδοτούσε τους Ορχομενίους κατά την αρχαιότητα. Σύμφωνα με τη μυθολογία, εκεί γεννήθηκαν οι θυγατέρες του Δία και της Ωκεανίδας Ευρυνόμης, οι τρεις Χάριτες που συνόδευαν τη θεά Αφροδίτη.
Στην αριστερή πλευρά του δρόμου από Λεβίδι προς Κανδήλα βρίσκεται η αρχαία αρκαδική ακρόπολη του Ορχομενού, πάνω σε ύψωμα που δεσπόζει της μοναδικού κάλους πεδιάδας του Λεβιδίου. Ο αρχαιολογικός χώρος απέχει 30 χλμ. από την Τρίπολη και 8 χλμ. από το Λεβίδι και η Θάλεια λούζονταν με τα δροσερά νερά της Ακιδαλίας πηγής. Ο προϊστορικός Ορχομενός της Αρκαδίας είχε ιδρυθεί στους πρόποδες της ακρόπολης κατά τους γεωμετρικούς χρόνους, ενώ στους ιστορικούς χρόνους ιδρύθηκε επί του όρους όπου βρίσκονται και τα σημαντικότερα μνημεία του (Αγορά, Θέατρο κλπ.). Στην πεδιάδα έχουν εντοπισθεί εγκαταστάσεις αποστράγγισης και διευθέτησης ποταμών κατά τους προϊστορικούς και μεταγενέστερους χρόνους (Χώμα των Καφυατών). Για μεγάλο χρονικό διάστημα ο Ορχομενός ήταν το κέντρο της Αρκαδίας και μέχρι τον 5ο π.Χ. αιώνα εθεωρείτο και έδρα των βασιλέων της. Ο Παυσανίας όταν την επισκέφτηκε βρήκε την πόλη σε παρακμή.
Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου υπήρξε ο κεντρικός ναός της μονής Παναγίας Σκριπούς. Βρίσκεται στην περιοχή Αθάμας στον Ορχομενό της Βοιωτίας, απέναντι από τον αρχαιολογικό χώρο και την αρχαία ακρόπολη, εκεί όπου υπήρχαν τα ιερά των Χαρίτων και του Διονύσου. Πρόκειται για μία εκκλησία της βυζαντινής επαρχίας που χτίστηκε τον 9ου αιώνα, στα θεμέλια παλαιότερου ναού του 5ου αιώνα. Είναι ο σημαντικότερος ναός τύπου «σταυροειδούς μεταβατικού», στον ελλαδικό χώρο και το αρτιότερο μνημείο από όσα έχουν διασωθεί. Η ονομασία Σκριπού προέρχεται από τις εντοιχισμένες επιγραφές που υπάρχουν σε αυτή και παρέχουν στοιχεία για τη χρονολόγηση του μνημείου, καθώς και για τον κτήτορά του. Η Σκριπού σχετίζεται με τη σωτηρία των κατοίκων του Ορχομενού, όταν κατά τη διάρκεια της Κατοχής γερμανικά άρματα μάχης στράφηκαν εναντίον τους. Σήμερα λειτουργεί ως ενοριακός ναός.
Αναφορά στην ιστορία της Παναγίας, της Σκριπούς:
Στις 8 Σεπτεμβρίου του 1943, ανήμερα των Γενεθλίων της Παναγίας μας οι Ιταλοί συνθηκολογούν. Μία ομάδα από κατοίκους του Ορχομενού Βοιωτίας πλησιάζουν στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λιβαδειάς και ζητούν από την εκεί Ιταλική φρουρά να παραδώσει τον οπλισμό της. Οι Ιταλοί αρνούνται να παραδοθούν και ενημερώνουν τους Γερμανούς, οι οποίοι αφού κύκλωσαν και αφόπλισαν τους Ιταλούς έστειλαν εναντίον των κατοίκων του Ορχομενού την άλλη μέρα, 9 Σεπτεμβρίου απόσπασμα με τεθωρακισμένα. Οι κάτοικοι του Ορχομενού, που είχαν φθάσει στο σταυροδρόμι του Αγίου Ανδρέα, ανέτοιμοι και ανοργάνωτοι καθώς ήταν, σκόρπισαν στη γύρω περιοχή με κατεύθυνση τον απόμερο Διόνυσο. Οι Γερμανοί όμως συνέχισαν την καταδίωξη με σκοπό να επιβάλλουν αντίποινα στον Ορχομενό, όπως ήταν η συνηθισμένη τακτική τους. Το βράδυ της 9ης Σεπτεμβρίου μπαίνουν οι Γερμανοί στον Ορχομενό και συλλαμβάνουν εξακόσιους ομήρους. Ένα τμήμα μένει στην πόλη, ενώ ένα άλλο με τρία τανκς προχωρεί προς τον Διόνυσο.
Λίγο έξω από τον Ορχομενό είναι χτισμένη η πιο αρχαία Εκκλησία της Βοιωτίας (874 μ.Χ.), αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, παλιό Μοναστήρι της Σκριπούς.
Είναι ακόμη μεσάνυχτα. Η φάλαγγα έχει προσπεράσει πεντακόσια πενήντα μέτρα τον Ναό, όταν ξαφνικά το πρώτο τανκ ακινητοποιείται στη μέση του δρόμου. Μπροστά τους οι Γερμανοί βλέπουν μια μεγαλόπρεπη γυναίκα με το χέρι υψωμένο σε απαγορευτική στάση. Το δεύτερο τανκ προσπαθεί να προσπεράσει το πρώτο, αλλά πέφτει σε ένα χαντάκι, ενώ το τρίτο τανκ ακινητοποιείται σε ένα χωράφι, μέσα από το οποίο προσπαθούσε να περάσει. Ξημέρωσε η 10η Σεπτεμβρίου. Ο Γερμανός διοικητής Χόφμαν ζήτησε από τους κατοίκους ένα τρακτέρ για να τραβήξει τα τανκς.
Τότε συνέβη και κάτι άλλο Μοναδικό! Τα βαριά αυτά άρματα μετακινήθηκαν από το τρακτέρ σαν άδεια σπιρτόκουτα!
Θαύμα, Θαύμα! Φώναξε, ο διοικητής και ζήτησε από τους κατοίκους να πάει στην Εκκλησία. Εκείνοι τον οδήγησαν πράγματι στον Ναό. Ο Γερμανός στη Θεομητορική Εικόνα του τέμπλου αναγνώρισε τη γυναίκα που εμπόδισε τη φάλαγγα να προχωρήσει!
Έπεσε αμέσως στα γόνατα και φώναξε με Θαυμασμό:
Αυτή η γυναίκα σας έσωσε! Να την τιμάτε και να τη δοξάζετε.
Ο Ορχομενός σώθηκε. Ο Χόφμαν διατάζει να ελευθερωθούν οι εξακόσιοι μελλοθάνατοι και υπόσχεται πως μέχρι το τέλος του πολέμου η πόλη δεν θα πάθει κανένα κακό. Οι κάτοικοι ευχαριστούν και δοξολογούν την Προστάτιδα Θεοτόκο για την ανέλπιστη σωτηρία τους. Ο ήλιος γέρνει στη δύση. Τα τανκς φεύγουν με τα πυροβόλα κατεβασμένα, γιατί νικήθηκαν από την Υπέρμαχο Στρατηγό του Ορχομενού.
Για το λόγο αυτό η Παναγία της Σκριπούς, εκτός των άλλων ημερομηνιών, εορτάζει και στις 10 Σεπτεμβρίου με Λιτανεία και μεταφορά της Εικόνας της Παναγίας, στον τόπο που ακινητοποιήθηκαν τα τανκς. Όσο ζούσε ο Χόφμαν, παρευρισκόταν κι αυτός σχεδόν κάθε χρόνο στις 10 Σεπτεμβρίου, για να ανάψει ένα κερί και να τιμήσει την Παναγία μας. Της αφιέρωσε μάλιστα ένα μεγάλο καντήλι και χρηματοδότησε την πρώτη Εικόνα με την απεικόνιση του Θαύματος.
Και κάπως έτσι στην Ερώτηση αν υπάρχουν θαύματα… Απαντάμε: Θαύμα, Θαύμα!
Τα ΣΤΕΡΕΑ ΝΕΑ, συνάντησαν τη Δήμαρχο Ορχομενού, κ. Βούλα Καράλη, η οποία μας μίλησε για την αξιοποίηση του Αρχαιολογικού Πάρκου Ορχομενού, μιας και η ιστορία του αξίζει να διατηρηθεί στο χρόνο και να μπορούν όλοι μέσα από την επίσκεψή τους, σε αυτό να κάνουν ένα όμορφο και μοναδικό ταξίδι στο παρελθόν, γεμίζοντας από συναρπαστικές εικόνες, ιστορίες και θαύματα!
Αρχικά, θα θέλαμε να μας μεταφέρετε όλες τις εικόνες που είναι «κρυμμένες» πίσω από τη φράση: « Αρχαιολογικό Πάρκο Ορχομενού»…
Θολωτός τάφος από την εποχή των Μινύων, αρχαίο θέατρο ελληνιστικών χρόνων, Παναγία Σκριπού, βυζαντινό μνημείο. Μοναδικός τόπος παγκόσμια, όπου συναντώνται τρία μοναδικά ιστορικά μνημεία με απόσταση χιλιετίας. Και ακόμη…. Αθάμας , Νεφέλη ,Φρίξος και Έλλη, Ελλήσποντος, Χρυσόμαλλο δέρας, Τρεις Χάριτες, Όμηρος, Ασκάλαφος, Τροία.
Όλη η μακραίωνη ιστορία ενός τόπου καταγεγραμμένη στο ίδιο σημείο.
Ποια είναι τα πιο σημαντικά μνημεία που θα αναδειχθούν έπειτα από τη δημιουργία του Αρχαιολογικού Πάρκου;
Ο θολωτός τάφος, το αρχαίο θέατρο, ο ναός της Παναγίας της Σκριπούς , θα αναστηλωθούν τα κελιά του μοναστηριού και θα διαμορφωθεί όλος ο χώρος που τα περιβάλλει.
Ποια ήταν τα αίτια της καθυστέρησής του;
Σημαντικά είχε καθυστερήσει η δεύτερη φάση του έργου η οποία προέβλεπε διανοίξεις και διαμορφώσεις δρόμων οι οποίες παρόλο που είχε εγκριθεί η τροποποίηση του ρυμοτομικού δεν είχαν ξεκινήσει. Δεν είχαν καν μπει στην διαδικασία των πράξεων αναλογισμού. Και αυτό το κομμάτι που αφορούσε χρηματοδότηση πάνω από 1.650.000 ευρώ κινδύνευε να απ’ενταχθεί. Ήταν το πρώτο πράγμα με το οποίο ασχοληθήκαμε όταν αναλάβαμε. Με πολύ προσπάθεια αλλά και με την πολύ μεγάλη βοήθεια της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας της περιφερειακής ενότητας Βοιωτίας αλλά και της εφορείας αρχαιοτήτων Θήβας, καταφέραμε όχι μόνο να προχωρήσουμε τη Β΄Φάση του αρχαιολογικού πάρκου αλλά πριν λίγο καιρό υπογράψαμε την προγραμματική σύμβαση με τον περιφερειάρχη μας κ .Φάνη Σπανό.
Μιλάμε για ένα έργο αξίας 1.650.000 €! Ποιοι μεσολάβησαν ούτως ώστε να δρομολογηθεί η χρηματοδότηση και αντίστοιχα η δημιουργία της υλοποίησης του;
Μιλάμε για πολύ περισσότερα χρήματα γιατί 1.650.000 έχει κοστολογηθεί μόνο η β φάση του έργου. Όλα ξεκίνησαν το 2010 μετά από μία επίσκεψη του ιδρυτή του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ κ. Σταύρου Μπένου στον Ορχομενό για να δει το αρχαίο θέατρο του Ορχομενού. Εκείνος, είδε από την πρώτη στιγμή τις προοπτικές της συγκεκριμένης περιοχής, τρία σπουδαία αρχαιολογικά μνημεία τριών σημαντικών εποχών της ελληνικής ιστορίας με απόσταση χιλιετίας στον ίδιο χώρο.
Βρήκε πρόσφορο έδαφος στον τότε δήμαρχο κ. Κ. Ξηρογιάννη που μαζί με τον πρόεδρο του τότε δημοτικού συμβουλίου κ. Γ. Ζυγούρη, κατάφεραν και συγκέντρωσαν στον κουμπαρά του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ αρκετά χρήματα ώστε να πραγματοποιηθούν οι μελέτες για το αρχαιολογικό πάρκο και να εγκριθούν.
Στη συνέχεια πήρε την σκυτάλη ο προηγούμενος δήμαρχος κ Λ. Υπερήφανος και με την σημαντική βοήθεια της περιφέρειας και του Κ. Μπακογιάννη εγκρίθηκαν οι χρηματοδοτήσεις όλων των φάσεων αυτού του τόσο σημαντικού έργου. Σήμερα καλούμαστε εμείς να συνεχίσουμε και γιατί όχι να το ολοκληρώσουμε.
Πόσο πιστεύετε θα αναδειχθεί τουριστικά η περιοχή του Ορχομενού καθώς ολοκληρωθεί το μεγάλο αυτό ιστορικό έργο;
Πιστεύω ότι το έργο αυτό θα δώσει τεράστιες δυνατότητες για την τουριστική , πολιτιστική και οικονομική αναβάθμιση της περιοχής αρκεί να χειριστούμε σωστά τα πλεονεκτήματα που θα μπορέσει να μας δώσει. Αλλά κι εκεί χρειάζεται σχεδιασμός και οργάνωση.
Για μας το αρχαιολογικό πάρκο αποτελεί έργο πνοής για τον δήμο Ορχομενού και θα το υποστηρίξουμε με ότι μέσο διαθέτουμε.
