Συνέντευξη και Επιμέλεια: Σταματία Παπαμάρκου
Η δράση μοιάζει να ακολουθεί τη διάθεση αλλά στην πραγματικότητα πάνε μαζί. Ρυθμίζοντας τη δράση που είναι κάτω από τον άμεσο έλεγχο της θέλησης, μπορούμε να επηρεάσουμε έμμεσα και τη διάθεση, που δεν είναι. Το παραπάνω ρητό ανοίγει το σημερινό μας θέμα, το οποίο έχει να κάνει με τον ψυχισμό των παιδιών και των εφήβων και πώς διαχειρίζονται την νέα εποχή με τα αρνητικά αλλά και τα θετικά της. Πόσο εύκολη, η δύσκολη είναι η αλλαγή της καθημερινότητας και στα παιδιά με ειδικές ανάγκες, η τεχνολογία μπορεί να γεμίσει με θετικά συναισθήματα την ψυχή τους, που από μόνη της είναι ήδη ανήσυχη; Άλλωστε δεν υπάρχει υγεία, χωρίς την ψυχική υγεία… Πώς μπορούν οι γονείς να διαχειριστούν όλα αυτά που συμβαίνουν, χωρίς να ξεχνούν το χάσμα γενεών, το οποίο σίγουρα είναι ένα αρνητικό που με κάθε τρόπο είναι απαραίτητο να μετατρέπεται σε θετικό, ύστερα πάντα από την σωστή επικοινωνία, ανάμεσα σε γονείς – παιδιά – εφήβους. Διότι, οι πειθαρχημένες συζητήσεις βάζουν ταυτόχρονα και ετικέτες και συνήθως, οι ετικέτες χρησιμοποιούνται στα προϊόντα και όχι στην ψυχή!
Επί της ουσίας απαντήσεις, θα δοθούν από την κ. Ευτυχία Μπούφαλη, Ειδική Παιδαγωγός – Ψυχοπαιδαγωγός, MSc Δυσλεξία-Μαθησιακές δυσκολίες.
Πως βιώνουν τα παιδιά και οι έφηβοι την υπάρχουσα κατάσταση (πανδημία);
Η πανδημία του ιού – Covid-19 έχει αλλάξει την καθημερινότητα όλων μας. Τα παιδιά και οι έφηβοι αυτό το διάστημα, για να το πούμε απλά έχουν «βγει από τα νερά τους». Τα σχολεία έχουν κλείσει, οι εξωσχολικές δραστηριότητες έχουν σταματήσει και οι κοινωνικές συναναστροφές έχουν παγώσει. Τα νέα αυτά δεδομένα επιβαρύνουν την ψυχολογία τους. Αυτό σημαίνει, ότι νιώθουν μπερδεμένοι, φοβισμένοι και κάποιες φορές βιώνουν έντονο άγχος και μοναξιά. Τα παιδιά βαριούνται να είναι συνέχεια στο σπίτι, χωρίς τις καθημερινές τους δραστηριότητες και οι έφηβοι ανυπομονούν να δουν τους συμμαθητές και τους φίλους τους. Τόσο τα παιδιά, όσο και οι έφηβοι έχουν αντιληφθεί από την πρώτη στιγμή τις μεγάλες αλλαγές, που συμβαίνουν στην καθημερινότητά τους.
Με ποιους τρόπους μπορούν τον ελεύθερο τους χρόνο, από «νεκρό» να τον μετατρέψουν σε παραγωγικό;
Ο ελεύθερος χρόνος των παιδιών και των εφήβων είναι πια άπλετος. Η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζουν πως να τον «γεμίσουν», με αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές να πλήττουν. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά και τους εφήβους να αναπτύξουν τη δημιουργικότητά τους αξιοποιώντας σωστά τον ελεύθερο χρόνο τους. Αυτό μπορεί να γίνει σχεδιάζοντας μαζί τους ευχάριστες δραστηριότητες (π.χ. παιχνίδι θησαυρού, κατασκευές), παίζοντας επιτραπέζια παιχνίδια, φτιάχνοντας πάζλ, μαγειρεύοντας, παρακολουθώντας ταινίες και εκπαιδευτικά προγράμματα. Επίσης, η καθημερινή άσκηση, η οποία λειτουργεί θεραπευτικά τόσο για το σώμα όσο και για τη ψυχολογία, μπορεί να γίνει με διασκεδαστικό τρόπο (π.χ. ακούγοντας μουσική).
Με ποιες δραστηριότητες μπορούν να ασχοληθούν τα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές (π.χ. αυτισμός );
Τα παιδιά με αναπτυξιακού τύπου δυσκολίες βιώνουν με τον δικό τους τρόπο αυτό τον αναγκαστικό εγκλεισμό στo σπίτι. Δεν μπορούν να διαχειριστούν αυτή τη νέα κατάσταση. Για αυτά τα παιδιά, η καθημερινή σταθερή ρουτίνα είναι ότι πιο πολύτιμο για τη διατήρηση της ψυχικής τους υγείας. Οποιαδήποτε αλλαγή συνεπάγεται, με κατάρρευση της ψυχοσυναισθηματικής ισορροπίας τους.
Τα παιδιά, με αυτισμό έχουν έντονη ανάγκη από ένα σταθερό πρόγραμμα με δραστηριότητες, βόλτες και σωματική άσκηση.
Είναι σημαντικό, οι γονείς να δημιουργήσουν νέες ρουτίνες και να τις διατηρήσουν. Η δημιουργία, ενός δομημένου καθημερινού προγράμματος μπορεί να περιλαμβάνει μαθησιακές , κινητικές, δημιουργικές δραστηριότητες καθώς και δραστηριότητες χαλάρωσης (π.χ. μουσική, χορός, ασκήσεις ηρεμίας, ζωγραφική).
Ας μη ξεχνάμε, ότι η πληροφορική και οι τεχνολογίες των τηλεπικοινωνιών με τις εφαρμογές τους (διαδίκτυο) έχουν προσφέρει πληθώρα ευκαιριών, για κοινωνική αλληλεπίδραση και δραστηριότητες, ειδικά για τα άτομα με αναπηρίες.
Τα social media έχουν μπει για τα «καλά» στην καθημερινότητα των εφήβων! Πως επιδρά η συγκεκριμένη συνήθεια στη ζωή τους;
Τα social media αποτελούν μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας των εφήβων. Η πολύωρη έκθεση τους, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζει άμεσα την ψυχολογία τους και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην εμφάνιση ψυχολογικών προβλημάτων. Όμως, σε αυτή τη νέα καθημερινότητα των εφήβων τα social media παίζουν ένα διαφορετικό ρόλο. Ένα ρόλο, πρωταγωνιστικό και θεραπευτικό συνάμα. Η συχνή αλληλεπίδραση με τους συνομηλίκους τους, μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μπλοκάρει τη συναισθηματική απομόνωση που νιώθουν και κατευνάζει το άγχος, τη μοναξιά και τις ανησυχίες τους.
Πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν οι κοινωνικές επαφές για τους εφήβους αλλά και για τα παιδιά και πως μπορούν να τις διατηρήσουν αυτό το διάστημα;
Είναι σημαντικό για τα παιδιά και ιδιαίτερα για τους εφήβους αυτή τη δύσκολη περίοδο να διατηρήσουν τις κοινωνικές τους επαφές. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω του τηλεφώνου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, των βίντεο – κλήσεων κ.λ.π. Με τα νέα τεχνολογικά μέσα (skype, facetime, viber) μπορούν να δουν τους φίλους τους, ανά πάσα στιγμή. Μπορούν, επίσης να παίζουν μεταξύ τους διαδικτυακά παιχνίδια πάντα, όμως με τη διακριτική επίβλεψη ενός ενήλικα και όχι για πολλή ώρα.
Πως θα πρέπει να δρουν οι γονείς απέναντι στα παιδιά και αντίστοιχα στους εφήβους, έτσι ώστε να διατηρηθεί αλώβητη η ψυχική τους υγεία, αυτή την καινούργια εποχή, της οποίας η εξέλιξη είναι πιο γρήγορη ακόμα και από τα «ορμητικά νερά του καταρράκτη»;
Κατά τη διάρκεια, αυτής της στρεσογόνου περιόδου τα παιδιά και οι έφηβοι έχουν τη τάση να εκδηλώνουν πιο έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Ιδιαίτερα, τα πιο μικρά παιδιά έχουν τη τάση να προσκολλώνται περισσότερο στους γονείς τους, γιατί με αυτό τον τρόπο ηρεμούν.
Είναι σημαντικό, να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί μια νέα σταθερή ρουτίνα στην καθημερινότητα των παιδιών και των εφήβων γιατί αυτή θα βοηθήσει στην ομαλή προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες και στη δημιουργία μιας αίσθησης ασφάλειας. Για παράδειγμα, να υπάρχει μια σταθερή ώρα ξυπνήματος, εκπαιδευτικών ή άλλων δραστηριοτήτων, φαγητού, ξεκούρασης, άσκησης και ύπνου.
Οι γονείς οφείλουν να προστατεύσουν τα παιδιά τους από την υπερβολική έκθεση σε ειδήσεις και fakenews ενημερώνοντας τους, για τα πραγματικά γεγονότα με ψυχραιμία και αντικειμενικότητα. Επίσης, οι γονείς οφείλουν να απαντούν στις ερωτήσεις των παιδιών τους με καθησυχαστικό τρόπο, όσες φορές και αν χρειαστεί εξηγώντας τους, ότι όπως όλες οι πανδημίες έτσι και αυτή θα τελειώσει σύντομα και θα επανέλθουμε όλοι στην κανονικότητά μας.
Η συναισθηματική στήριξη των παιδιών και των εφήβων αυτή την περίοδο είναι ζωτικής σημασίας. Τα παιδιά έχουν περισσότερη ανάγκη από ποτέ τους γονείς τους γιατί μέσα από το ζεστό βλέμμα και την τρυφερή αγκαλιά τους νιώθουν ασφάλεια, ηρεμία , αγάπη και δύναμη για την επόμενη μέρα.
Ποια η επόμενη μέρα;
Όλοι μας βιώνουμε μια δύσκολη και πρωτόγνωρη περίοδο και ανυπομονούμε να τελειώσει γρήγορα όλο αυτό με θετική έκβαση. Πιστεύω, ότι η επόμενη μέρα δεν θα αργήσει να έρθει και δεν θα είναι μία αλλά πολλές επόμενες μέρες στις οποίες θα έχουμε μάθει να λειτουργούμε διαφορετικά, με συλλογικότητα, με αίσθημα κοινωνικής ευθύνης, με αγάπη για το συνάνθρωπό μας . Μπορούμε μέσα από όλη αυτή τη δυσχερή κατάσταση να βγούμε πιο δυνατοί ψυχικά και συναισθηματικά, πιο μάχιμοι για τη ζωή, να συνειδητοποιήσουμε πόσο σημαντική είναι η υγεία μας και αυτή των συνανθρώπων μας , να καταλάβουμε πόσο ανεκτίμητη είναι η δουλειά του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού της χώρας, πόσο χρήσιμο είναι να φροντίζουμε τους ηλικιωμένους και να νοιαζόμαστε για τις ευπαθείς ομάδες. Η κοινωνία είμαστε όλοι εμείς και όλοι μαζί μπορούμε να τα καταφέρουμε αρκεί να φερθούμε υπεύθυνα για να προστατεύσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους γύρω μας. Υπομονή και σίγουρα θα βγούμε νικητές από όλη αυτή τη δοκιμασία.
