Το υποείδος του HomoSapiens βρέθηκε στην Αλίαρτο Βοιωτίας

Επιμέλεια: Σταματία Παπαμάρκου Τα ταξίδια στο παρελθόν, ποιόν ανθρώπινο νου δεν έχουν «βασανίσει»; Πολλοί από εμάς έχουν αναπάντητα ερωτήματα, για διαφόρων ειδών θέματα. Ένα από αυτά που θα αναλύσουμε σήμερα στα ΣΤΕΡΕΑ ΝΕΑ είναι ο άνθρωπος και η εξέλιξή

Επιμέλεια: Σταματία Παπαμάρκου

Τα ταξίδια στο παρελθόν, ποιόν ανθρώπινο νου δεν έχουν «βασανίσει»; Πολλοί από εμάς έχουν αναπάντητα ερωτήματα, για διαφόρων ειδών θέματα. Ένα από αυτά που θα αναλύσουμε σήμερα στα ΣΤΕΡΕΑ ΝΕΑ είναι ο άνθρωπος και η εξέλιξή του… Πιο συγκεκριμένα, ο άνθρωπος είναι το μόνο σωζόμενο υποείδος του HomoSapiens (άνθρωπος σοφός). Για να ανακαλύψουν οι επιστήμονες τα εξελικτικά μονοπάτια που οδήγησαν στον άνθρωπο, εξετάζουν απολιθώματα, πέτρινα εργαλεία και κάνουν ελέγχους στο DNA για να συγκρίνουν τα απολιθώματα που συνεχώς ανακαλύπτονται με τους σημερινούς ανθρώπους και πιθήκους. Κατέληξαν λοιπόν στο συμπέρασμα, ότι η ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης άρχισε πριν από 4.000.000 χρόνια στην ανατολική Αφρική, από μια ομάδα ζώων που ονομάζονται Αυστραλοπίθηκοι, και έφτασε στον Homo sapiens, δηλαδή τον σημερινό άνθρωπο. Βέβαια, για να κατανοήσουμε την εξέλιξη του ανθρώπου, πρέπει να σκεφτούμε και το πώς ήταν το περιβάλλον εκείνη την εποχή.

Για δύο εκατομμύρια χρόνια ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεγάλωνε συνεχώς και η ευφυΐα του ανθρώπου αυξανόταν σταθερά. Έτσι, μετά τον Αυστραλοπίθηκο εμφανίστηκε ο Homo habilis και μετά ο Homoerectus. Ο Homo erectus είχε ανακαλύψει τη φωτιά και χρησιμοποιούσε εργαλεία. Μπορεί, να χρησιμοποιούσε και απλές μορφές λόγου για την επικοινωνία του. Ωστόσο με την εμφάνιση του Homo sapiens η ανθρώπινη ευφυΐα έφτασε σε ένα τελείως διαφορετικό επίπεδο. Οι άνθρωποι μπορούσαν πλέον να συζητούν σχετικά με αφηρημένες έννοιες, όπως το μέλλον και το παρελθόν. Μπορούσαν να χρησιμοποιούν τον λόγο για να παρηγορήσουν ο ένας τον άλλο ή για να δώσουν συμβουλές. Έφτιαχναν κοσμήματα, ανοίγοντας τρύπες σε οστά ή όστρακα, για να τα φορούν ως περιδέραια. Έφτιαχναν ζωγραφιές και σχέδια στους τοίχους των σπηλιών δημιουργώντας πολύ όμορφα έργα τέχνης, τα οποία συχνά μοιάζουν να μεταφέρουν συγκεκριμένα μηνύματα.

Εκτός, από την ανατολική Αφρική λοιπόν, σε ανασκαφές που διενεργήθηκαν στα μέσα του περασμένου αιώνα στην Αλίαρτο Βοιωτίας έφεραν στο φως παλαιολιθικά κατάλοιπα και πλειστοκαινική πανίδα μεγάλων θηλαστικών, ενώ στα κατώτερα στρώματα της βραχοσκεπής λιθοτεχνίες από πυριτόλιθο, ίχνη φωτιάς, οστά και δόντια θηλαστικών, υπολείμματα οστράκων, ακόμη και κατάλοιπα διατροφής των ενοίκων του.

Ωστόσο, ο Πάρις Βαρβαρούσης (με μελέτες, δημοσιεύσεις και θητεία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και του Μονάχου) στο βιβλίο του Σεϊντί, παλαιολιθική κατοίκηση στη Βοιωτία, φωτίζει αυτή τη βραχοσκεπή που βρίσκεται δίπλα στην εθνική οδό Θήβας – Λιβαδειάς, τρία μόλις χιλιόμετρα ανατολικά της Αλιάρτου. Σε 166 σελίδες παρουσιάζει τις ανασκαφικές έρευνες των Γερμανών αρχαιολόγων Rudolf Stampfuss και Elisabeth Schmid, που πραγματοποιήθηκαν περίπου στα μέσα του περασμένου αιώνα στο Σεϊντί και βεβαίωσαν κατοίκηση από την Ανώτερη Παλαιολιθική. Με τρόπο γλαφυρό αλλά ταυτόχρονα επιστημονικό, όπως σημειώνει εύστοχα η προϊσταμένη της Θ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Αλεξάνδρα Χαραμή. Μια χρήσιμη έκδοση για κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να μάθει για τον προϊστορικό πολιτισμό της Βοιωτίας και ιδιαίτερα της Αλιάρτου.

Η αποκάλυψη της συγκεκριμένης βραχοσκεπής θεωρείται θεμελιώδους σημασίας, γιατί, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, άλλαξε ουσιαστικά τον χάρτη της Ελλάδας, που εμφανιζόταν μέχρι τότε χωρίς αποτύπωση παλαιολιθικών θέσεων. Στον αναγνώστη δίνει κάθε πληροφορία για τον προϊστορικό πολιτισμό της Βοιωτίας κατά την εποχή του λίθου, λεπτομέρειες για αντιπροσωπευτικά ευρήματα, τα οποία αποκαλύπτουν τον τρόπο ζωής και τις συνθήκες διαβίωσης των προϊστορικών κατοίκων. Ο κ. Βαρβαρούσης κάνει λόγο για το εγχείρημα Σεϊντί, αναφέρεται στα συμπεράσματα των αρχαιολόγων και τα πρώτα δείγματα παλαιολιθικής ζωής στην Ελλάδα, αφού μέχρι τότε, στον χάρτη διασποράς των ευρημάτων παλαιολιθικής περιόδου στην Ευρώπη, το νότιο τμήμα των Βαλκανίων, η χώρα μας, «εμφανιζόταν ως λευκό σημείο». Η Γαλλίδα καθηγήτρια, Catherine Perlès υποστήριξε πως στη θέση αυτή της Βοιωτίας αποκαλύφθηκε το 1941 από τον R. Stampfuss για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια στρωματογραφική ακολουθία της Ανώτερης Παλαιολιθικής. «Αλλά θα έπρεπε να περιμένουμε μέχρι τη δεκαετία του ’60 για να αρχίσουν οι συστηματικές έρευνες…».

Επίσης, αξίζει να σημειωθεί, ότι από εκεί περνούσαν οι θρησκευτικές πομπές μέσω Θήβας και Λιβαδειάς, για συμβουλευθούν το Μαντείο στους Δελφούς. Σήμερα, κατά τον συγγραφέα της έκδοσης, θα μπορούσε «να αποτελέσει έναν νέο εκπαιδευτικό και τουριστικό σταθμό». «Η βεβαίωση ότι η βραχοσκεπή φιλοξένησε ανθρώπους του είδους Homo Sapiens προκαλεί όχι μόνο το επιστημονικό ενδιαφέρον αλλά και του ευρύτερου κοινού». Το πολιτισμικό προϊόν Σεϊντί, πιστεύει ο Π. Βαρβαρούσης, είναι πολλαπλά αξιοποιήσιμο. Προσφέρει νέο εκπαιδευτικό υλικό, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει και αφετηρία ανάδειξης του τοπικού προϊστορικού πολιτισμού, σε συνδυασμό με άλλους αρχαιολογικούς σταθμούς της περιοχής.

Κάτοικοι, της κωμόπολης του Αλιάρτου, μέσα από τις μαρτυρίες τους μας επιβεβαιώνουν όλα αυτά που αναφέρει ο κ. Βαρβούσης… Και επισημαίνουν πώς ο χώρος μοιάζει με σπηλιές και θα μπορούσε να διευρευνηθεί ακόμη περισσότερο ούτως ώστε, να καταλήξει σε έναν αρχαιολογικό τόπο που θα μπορούσαν όλοι να επισκεφθούν και να μάθουν την ιστορία του ανθρώπινου είδους, από πρώτο χέρι. Μάλιστα, οι νεαροί τις περιοχές όταν πηγαίνουν σε παρέες και κάθονται εκεί, μιας και το μέρος είναι φανταστικό, νιώθουν όπως χαρακτηριστικά είπαν, πώς θέλουν να ανακαλύψουν τι ακριβώς είχε συμβεί εκεί… Κάποιες από τις εικόνες που θα μπορούσαμε να μεταφέρουμε είναι μια βραχοσκεπή με μικρό βάθος, το ασβεστολιθικό πέτρωμα της οποίας, διαβρωμένο από τις χιλιετίες και τα νερά της βροχής, θεωρείται εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς. Όσο για τον θόλο του, με τις εγχάρακτες αλλοιώσεις, είναι μια επιπλέον όμορφη εικόνα στα μάτια του επισκέπτη που φτάνει ως εκεί.

Επιμέλεια: Σταματία Παπαμάρκου

Τα ταξίδια στο παρελθόν, ποιόν ανθρώπινο νου δεν έχουν «βασανίσει»; Πολλοί από εμάς έχουν αναπάντητα ερωτήματα, για διαφόρων ειδών θέματα. Ένα από αυτά που θα αναλύσουμε σήμερα στα ΣΤΕΡΕΑ ΝΕΑ είναι ο άνθρωπος και η εξέλιξή του… Πιο συγκεκριμένα, ο άνθρωπος είναι το μόνο σωζόμενο υποείδος του HomoSapiens (άνθρωπος σοφός). Για να ανακαλύψουν οι επιστήμονες τα εξελικτικά μονοπάτια που οδήγησαν στον άνθρωπο, εξετάζουν απολιθώματα, πέτρινα εργαλεία και κάνουν ελέγχους στο DNA για να συγκρίνουν τα απολιθώματα που συνεχώς ανακαλύπτονται με τους σημερινούς ανθρώπους και πιθήκους. Κατέληξαν λοιπόν στο συμπέρασμα, ότι η ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης άρχισε πριν από 4.000.000 χρόνια στην ανατολική Αφρική, από μια ομάδα ζώων που ονομάζονται Αυστραλοπίθηκοι, και έφτασε στον Homo sapiens, δηλαδή τον σημερινό άνθρωπο. Βέβαια, για να κατανοήσουμε την εξέλιξη του ανθρώπου, πρέπει να σκεφτούμε και το πώς ήταν το περιβάλλον εκείνη την εποχή.

Για δύο εκατομμύρια χρόνια ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεγάλωνε συνεχώς και η ευφυΐα του ανθρώπου αυξανόταν σταθερά. Έτσι, μετά τον Αυστραλοπίθηκο εμφανίστηκε ο Homo habilis και μετά ο Homoerectus. Ο Homo erectus είχε ανακαλύψει τη φωτιά και χρησιμοποιούσε εργαλεία. Μπορεί, να χρησιμοποιούσε και απλές μορφές λόγου για την επικοινωνία του. Ωστόσο με την εμφάνιση του Homo sapiens η ανθρώπινη ευφυΐα έφτασε σε ένα τελείως διαφορετικό επίπεδο. Οι άνθρωποι μπορούσαν πλέον να συζητούν σχετικά με αφηρημένες έννοιες, όπως το μέλλον και το παρελθόν. Μπορούσαν να χρησιμοποιούν τον λόγο για να παρηγορήσουν ο ένας τον άλλο ή για να δώσουν συμβουλές. Έφτιαχναν κοσμήματα, ανοίγοντας τρύπες σε οστά ή όστρακα, για να τα φορούν ως περιδέραια. Έφτιαχναν ζωγραφιές και σχέδια στους τοίχους των σπηλιών δημιουργώντας πολύ όμορφα έργα τέχνης, τα οποία συχνά μοιάζουν να μεταφέρουν συγκεκριμένα μηνύματα.

Εκτός, από την ανατολική Αφρική λοιπόν, σε ανασκαφές που διενεργήθηκαν στα μέσα του περασμένου αιώνα στην Αλίαρτο Βοιωτίας έφεραν στο φως παλαιολιθικά κατάλοιπα και πλειστοκαινική πανίδα μεγάλων θηλαστικών, ενώ στα κατώτερα στρώματα της βραχοσκεπής λιθοτεχνίες από πυριτόλιθο, ίχνη φωτιάς, οστά και δόντια θηλαστικών, υπολείμματα οστράκων, ακόμη και κατάλοιπα διατροφής των ενοίκων του.

Ωστόσο, ο Πάρις Βαρβαρούσης (με μελέτες, δημοσιεύσεις και θητεία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και του Μονάχου) στο βιβλίο του Σεϊντί, παλαιολιθική κατοίκηση στη Βοιωτία, φωτίζει αυτή τη βραχοσκεπή που βρίσκεται δίπλα στην εθνική οδό Θήβας – Λιβαδειάς, τρία μόλις χιλιόμετρα ανατολικά της Αλιάρτου. Σε 166 σελίδες παρουσιάζει τις ανασκαφικές έρευνες των Γερμανών αρχαιολόγων Rudolf Stampfuss και Elisabeth Schmid, που πραγματοποιήθηκαν περίπου στα μέσα του περασμένου αιώνα στο Σεϊντί και βεβαίωσαν κατοίκηση από την Ανώτερη Παλαιολιθική. Με τρόπο γλαφυρό αλλά ταυτόχρονα επιστημονικό, όπως σημειώνει εύστοχα η προϊσταμένη της Θ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Αλεξάνδρα Χαραμή. Μια χρήσιμη έκδοση για κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να μάθει για τον προϊστορικό πολιτισμό της Βοιωτίας και ιδιαίτερα της Αλιάρτου.

Η αποκάλυψη της συγκεκριμένης βραχοσκεπής θεωρείται θεμελιώδους σημασίας, γιατί, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, άλλαξε ουσιαστικά τον χάρτη της Ελλάδας, που εμφανιζόταν μέχρι τότε χωρίς αποτύπωση παλαιολιθικών θέσεων. Στον αναγνώστη δίνει κάθε πληροφορία για τον προϊστορικό πολιτισμό της Βοιωτίας κατά την εποχή του λίθου, λεπτομέρειες για αντιπροσωπευτικά ευρήματα, τα οποία αποκαλύπτουν τον τρόπο ζωής και τις συνθήκες διαβίωσης των προϊστορικών κατοίκων. Ο κ. Βαρβαρούσης κάνει λόγο για το εγχείρημα Σεϊντί, αναφέρεται στα συμπεράσματα των αρχαιολόγων και τα πρώτα δείγματα παλαιολιθικής ζωής στην Ελλάδα, αφού μέχρι τότε, στον χάρτη διασποράς των ευρημάτων παλαιολιθικής περιόδου στην Ευρώπη, το νότιο τμήμα των Βαλκανίων, η χώρα μας, «εμφανιζόταν ως λευκό σημείο». Η Γαλλίδα καθηγήτρια, Catherine Perlès υποστήριξε πως στη θέση αυτή της Βοιωτίας αποκαλύφθηκε το 1941 από τον R. Stampfuss για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια στρωματογραφική ακολουθία της Ανώτερης Παλαιολιθικής. «Αλλά θα έπρεπε να περιμένουμε μέχρι τη δεκαετία του ’60 για να αρχίσουν οι συστηματικές έρευνες…».

Επίσης, αξίζει να σημειωθεί, ότι από εκεί περνούσαν οι θρησκευτικές πομπές μέσω Θήβας και Λιβαδειάς, για συμβουλευθούν το Μαντείο στους Δελφούς. Σήμερα, κατά τον συγγραφέα της έκδοσης, θα μπορούσε «να αποτελέσει έναν νέο εκπαιδευτικό και τουριστικό σταθμό». «Η βεβαίωση ότι η βραχοσκεπή φιλοξένησε ανθρώπους του είδους Homo Sapiens προκαλεί όχι μόνο το επιστημονικό ενδιαφέρον αλλά και του ευρύτερου κοινού». Το πολιτισμικό προϊόν Σεϊντί, πιστεύει ο Π. Βαρβαρούσης, είναι πολλαπλά αξιοποιήσιμο. Προσφέρει νέο εκπαιδευτικό υλικό, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει και αφετηρία ανάδειξης του τοπικού προϊστορικού πολιτισμού, σε συνδυασμό με άλλους αρχαιολογικούς σταθμούς της περιοχής.

Κάτοικοι, της κωμόπολης του Αλιάρτου, μέσα από τις μαρτυρίες τους μας επιβεβαιώνουν όλα αυτά που αναφέρει ο κ. Βαρβούσης… Και επισημαίνουν πώς ο χώρος μοιάζει με σπηλιές και θα μπορούσε να διευρευνηθεί ακόμη περισσότερο ούτως ώστε, να καταλήξει σε έναν αρχαιολογικό τόπο που θα μπορούσαν όλοι να επισκεφθούν και να μάθουν την ιστορία του ανθρώπινου είδους, από πρώτο χέρι. Μάλιστα, οι νεαροί τις περιοχές όταν πηγαίνουν σε παρέες και κάθονται εκεί, μιας και το μέρος είναι φανταστικό, νιώθουν όπως χαρακτηριστικά είπαν, πώς θέλουν να ανακαλύψουν τι ακριβώς είχε συμβεί εκεί… Κάποιες από τις εικόνες που θα μπορούσαμε να μεταφέρουμε είναι μια βραχοσκεπή με μικρό βάθος, το ασβεστολιθικό πέτρωμα της οποίας, διαβρωμένο από τις χιλιετίες και τα νερά της βροχής, θεωρείται εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς. Όσο για τον θόλο του, με τις εγχάρακτες αλλοιώσεις, είναι μια επιπλέον όμορφη εικόνα στα μάτια του επισκέπτη που φτάνει ως εκεί.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *