Ο «κοινωνικός βραχίονας», αιχμή της προοδευτικής απάντησης απέναντι στις ανισότητες

Γράφουν οι Θοδωρής Δημόπουλος* και Λάζαρος Παπουτζής**

Το ποσοστό των ανθρώπων που κινδυνεύει από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό στη χώρα καταγράφεται ως το τρίτο υψηλότερο (30%) ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, με τα ποσοστά φτώχειας να παραμένουν υψηλά ιδίως για τους νεότερους.

Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στο τέλος αυτής της περιπέτειας για να συνειδητοποιήσουμε ότι πρέπει να επανοριοθετήσουμε τις συντεταγμένες πλοήγησης για τη μετα-κορονοϊό εποχή. Μια εποχή που επιβάλλει να ενισχυθεί η κρατική οντότητα στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και επιτάσσει έναν σύγχρονο λόγο, «σφυρηλατημένο» στο αμόνι των ρεαλιστικών προσεγγίσεων της εγχώριας πραγματικότητας. Μια πραγματικότητα της οποίας ο ρυθμός παραγωγικότητας κατατάσσεται στις όχι και τόσο θετικές εξαιρέσεις 1 καλώντας για εμβάθυνση στην «αποτελεσματικότητα» και την «ακεραιότητα» 2, αποσαφήνιση των ρόλων ανάμεσα σε διοίκηση και πολιτική 3 και υιοθέτηση θεώρησης, που δεν θα αντιμετωπίσει τις κοινωνικές ανισότητες ως φυσικό φαινόμενο, αλλά θα είναι εγκαίρως έτοιμη για την ενεργοποίηση ενός «βραχίονα» για την άμβλυνσή τους 4. Εναν «βραχίονα» που θα ακουμπά όσους έχουν ανάγκη, με την έγνοια και την ενσυναίσθηση που επιβάλλουν οι συνθήκες.

Το ποσοστό των ανθρώπων που κινδυνεύει από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό στη χώρα καταγράφεται ως το τρίτο υψηλότερο (30%) ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες 5, με τα ποσοστά φτώχειας να παραμένουν υψηλά ιδίως για τους νεότερους 6, ενώ αναφορικά με τη δυνατότητα ποσοστού των πολιτών της να ανταποκριθούν σε αναπάντεχες οικονομικές προκλήσεις κατατάσσεται ως η τρίτη χειρότερη (48%), πάνω από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο (32%) 7. Επιπλέον, στοιχεία που αντανακλούν τις σοβαρές οικονομικές ανισότητες αναφέρουν ότι το οικονομικά ανώτερο 20% του πληθυσμού έχει 5,51 φορές μεγαλύτερο εισόδημα συγκριτικά με το κατώτερο 20%, ενώ το 55,4% του συνολικού πληθυσμού ανήκει στην κατηγορία του «οικονομικά ευάλωτου» και το 12,9% βρίσκεται κάτω από το όριο φτώχειας 8.

Τα παραπάνω σε συνδυασμό με ότι το 20% των νοικοκυριών με τις χαμηλότερες μέσες δαπάνες ξοδεύουν 54,9% του προϋπολογισμού τους σε δαπάνες σχετιζόμενες με την τροφή και τη στέγαση, ενώ αντίστοιχα 20% των νοικοκυριών με τις υψηλότερες μέσες δαπάνες ξοδεύουν το 24,6% του προϋπολογισμού τους στην ίδια μορφή εξόδων 9, αλλά και σειρά στοιχείων που έχουν να κάνουν με τη χαμηλή θέση της χώρας ως προς την ψυχο-κοινωνική κατάσταση των πολιτών 10, πιθανώς «συναρμολογούν» το πεδίο επί του οποίου δύναται να αναπτυχθεί, σταθμισμένα και στοχευμένα, η κρατική παρέμβαση της ελάχιστης εισοδηματικής ενίσχυσης και της διευρυμένης παροχής υπηρεσιών κοινωνικής προστασίας. Αμφότερα μέρη τα οποία αποτελούν σήμερα την προτεραιότητα των Ελλήνων πολιτών 11.

Η προοδευτική απάντηση και ο υπό διαμόρφωση «κοινωνικός βραχίονάς» της οφείλουν να αναζητήσουν τις συντεταγμένες, οι οποίες σήμερα έχουν χαθεί. Συντεταγμένες που περιέχονται στον Εθνικό Στρατηγικό Σχεδιασμό για τη Βιώσιμη και Δίκαιη Ανάπτυξη του Μαΐου του 2019, με ορίζοντα το 2030, ο οποίος, προ πανδημίας ακόμη, προσέγγισε διορατικά το ζήτημα των ανισοτήτων 12. Λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τα νέα προβλήματα που προκαλεί αυτή η πολλαπλή κρίση και αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που ξεπηδούν από αυτή (βλ. Ταμείο Ανάκαμψης). Η πειστικότητα της απάντησης συναρτάται με την «ωριμότητα του συλλογικού πολιτικού υποκειμένου» να αναλύσει τι τεκταίνεται σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο, ώστε να προβεί σε μια ριζοσπαστική και οραματική προσέγγιση μιας νέας αρχιτεκτονικής.

Μιας αρχιτεκτονικής ενός κοινωνικού κράτους και υπηρεσιών που θα λειτουργούν κάτω από έναν ουσιαστικό παραγωγό στρατηγικής και όχι απλό παρακολουθητή των όσων εξελίσσονται ή έναν διανεμητή κρατικής επιχορήγησης. Εναν μηχανισμό που δεν θα ψάχνει να βρει τι συμβαίνει ανάμεσα σε παράλληλους κόσμους, που πολλές φορές δεν συντονίζονται αποτελεσματικά, και μια συγκεκριμένη -ανά γεωγραφική περιοχή- περιφερειακή έκφραση.

Έναν «κοινωνικό βραχίονα» στον οποίο θα «κουμπώνουν» όλα εκείνα τα σημεία στα οποία ο πολίτης έχει καθημερινή επαφή, με ενίσχυση της εξωστρέφειας και επενδύοντας σε συγκεκριμένες ειδικότητες, που θα βρίσκονται στο επίκεντρο των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας. Εναν «κοινωνικό βραχίονα» που αξίζει να σχεδιαστεί και να κατασκευαστεί, αφού αφουγκραστεί ουσιαστικά τις προσωπικές εμπειρίες περνώντας στη συλλογική και συντεταγμένη γνώση. Οχι μόνο για να προσεγγίσει -ξανά- το «εφικτό», αλλά πλέον για να το διευρύνει.

* Πρώην πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΚΠ Περ. Στερεάς Ελλάδας, υπ. διδάκτωρ Παν. Θεσσαλίας

** Πρώην πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΚΠ Περ. Δυτικής Μακεδονίας

  1. European Commission, (2020), Employment and Social Developments in Europe 2020, Leaving no one behind and striving for more: Fairness and solidarity in the European social market economy, p. 24, Chart 1.7.
  2. OECD (2011), Greece: Review of the Central Administration, OECD Public Governance Reviews, OECD Publishing
  3. Σπανού Κ., Ιωάννου Χ., Λαμπροπούλου Μ., Μπαλλά Ε., Οικονόμου Δ., (2018), Μεταρρυθμίσεις στη Δημόσια Διοίκηση στη διάρκεια της κρίσης – Επισκόπηση/Περιγραφή/Αποτίμηση, ΕΛΙΑΜΕΠ, σελ. 263
  4. ILO, (2020), World Employment and Social Outlook Trends 2020,
  5. Eurostat, (2020), «Over 20% of EU population at risk of poverty or social exclusion in 2019», 16.10.2020
  6. OECD, (2020), OECD Economic Surveys, July 2020, p. 15
  7. Eurostat, (2020), «One in three people unable to face unexpected financial expenses», 05.05.2020
  8. ΣΕΒ, (2020), «ΟΟΣΑ: Ισες ευκαιρίες για μείωση των ανισοτήτων και καλύτερη ποιότητα ζωής», Οικονομία & Επιχειρήσεις, Δελτίο για την Ελληνική Οικονομία, 06.02.2020, Τεύχος 177, σελ. 4
  9. ΕΛΣΤΑΤ, (2020), Press Release, Household Budget Survey 2019, 30.09.2020
  10. Eurofound (2020), Living, working and COVID-19, COVID-19 series, Publications Office of the European Union, p. 25
  11. European Commission, (2021), Special Eurobarometer 509 Report, Social Issues, Fieldwork November – December 2020, March 2021
  12. Ελληνική Δημοκρατία, Κυβέρνηση, (2019), «Ελλάδα: Εθνική Στρατηγική για τη Βιώσιµη και Δίκαιη Ανάπτυξη 2030», σελ. 107-117

Το ποσοστό των ανθρώπων που κινδυνεύει από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό στη χώρα καταγράφεται ως το τρίτο υψηλότερο (30%) ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, με τα ποσοστά φτώχειας να παραμένουν υψηλά ιδίως για τους νεότερους.

Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στο τέλος αυτής της περιπέτειας για να συνειδητοποιήσουμε ότι πρέπει να επανοριοθετήσουμε τις συντεταγμένες πλοήγησης για τη μετα-κορονοϊό εποχή. Μια εποχή που επιβάλλει να ενισχυθεί η κρατική οντότητα στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και επιτάσσει έναν σύγχρονο λόγο, «σφυρηλατημένο» στο αμόνι των ρεαλιστικών προσεγγίσεων της εγχώριας πραγματικότητας. Μια πραγματικότητα της οποίας ο ρυθμός παραγωγικότητας κατατάσσεται στις όχι και τόσο θετικές εξαιρέσεις 1 καλώντας για εμβάθυνση στην «αποτελεσματικότητα» και την «ακεραιότητα» 2, αποσαφήνιση των ρόλων ανάμεσα σε διοίκηση και πολιτική 3 και υιοθέτηση θεώρησης, που δεν θα αντιμετωπίσει τις κοινωνικές ανισότητες ως φυσικό φαινόμενο, αλλά θα είναι εγκαίρως έτοιμη για την ενεργοποίηση ενός «βραχίονα» για την άμβλυνσή τους 4. Εναν «βραχίονα» που θα ακουμπά όσους έχουν ανάγκη, με την έγνοια και την ενσυναίσθηση που επιβάλλουν οι συνθήκες.

Το ποσοστό των ανθρώπων που κινδυνεύει από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό στη χώρα καταγράφεται ως το τρίτο υψηλότερο (30%) ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες 5, με τα ποσοστά φτώχειας να παραμένουν υψηλά ιδίως για τους νεότερους 6, ενώ αναφορικά με τη δυνατότητα ποσοστού των πολιτών της να ανταποκριθούν σε αναπάντεχες οικονομικές προκλήσεις κατατάσσεται ως η τρίτη χειρότερη (48%), πάνω από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο (32%) 7. Επιπλέον, στοιχεία που αντανακλούν τις σοβαρές οικονομικές ανισότητες αναφέρουν ότι το οικονομικά ανώτερο 20% του πληθυσμού έχει 5,51 φορές μεγαλύτερο εισόδημα συγκριτικά με το κατώτερο 20%, ενώ το 55,4% του συνολικού πληθυσμού ανήκει στην κατηγορία του «οικονομικά ευάλωτου» και το 12,9% βρίσκεται κάτω από το όριο φτώχειας 8.

Τα παραπάνω σε συνδυασμό με ότι το 20% των νοικοκυριών με τις χαμηλότερες μέσες δαπάνες ξοδεύουν 54,9% του προϋπολογισμού τους σε δαπάνες σχετιζόμενες με την τροφή και τη στέγαση, ενώ αντίστοιχα 20% των νοικοκυριών με τις υψηλότερες μέσες δαπάνες ξοδεύουν το 24,6% του προϋπολογισμού τους στην ίδια μορφή εξόδων 9, αλλά και σειρά στοιχείων που έχουν να κάνουν με τη χαμηλή θέση της χώρας ως προς την ψυχο-κοινωνική κατάσταση των πολιτών 10, πιθανώς «συναρμολογούν» το πεδίο επί του οποίου δύναται να αναπτυχθεί, σταθμισμένα και στοχευμένα, η κρατική παρέμβαση της ελάχιστης εισοδηματικής ενίσχυσης και της διευρυμένης παροχής υπηρεσιών κοινωνικής προστασίας. Αμφότερα μέρη τα οποία αποτελούν σήμερα την προτεραιότητα των Ελλήνων πολιτών 11.

Η προοδευτική απάντηση και ο υπό διαμόρφωση «κοινωνικός βραχίονάς» της οφείλουν να αναζητήσουν τις συντεταγμένες, οι οποίες σήμερα έχουν χαθεί. Συντεταγμένες που περιέχονται στον Εθνικό Στρατηγικό Σχεδιασμό για τη Βιώσιμη και Δίκαιη Ανάπτυξη του Μαΐου του 2019, με ορίζοντα το 2030, ο οποίος, προ πανδημίας ακόμη, προσέγγισε διορατικά το ζήτημα των ανισοτήτων 12. Λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τα νέα προβλήματα που προκαλεί αυτή η πολλαπλή κρίση και αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που ξεπηδούν από αυτή (βλ. Ταμείο Ανάκαμψης). Η πειστικότητα της απάντησης συναρτάται με την «ωριμότητα του συλλογικού πολιτικού υποκειμένου» να αναλύσει τι τεκταίνεται σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο, ώστε να προβεί σε μια ριζοσπαστική και οραματική προσέγγιση μιας νέας αρχιτεκτονικής.

Μιας αρχιτεκτονικής ενός κοινωνικού κράτους και υπηρεσιών που θα λειτουργούν κάτω από έναν ουσιαστικό παραγωγό στρατηγικής και όχι απλό παρακολουθητή των όσων εξελίσσονται ή έναν διανεμητή κρατικής επιχορήγησης. Εναν μηχανισμό που δεν θα ψάχνει να βρει τι συμβαίνει ανάμεσα σε παράλληλους κόσμους, που πολλές φορές δεν συντονίζονται αποτελεσματικά, και μια συγκεκριμένη -ανά γεωγραφική περιοχή- περιφερειακή έκφραση.

Έναν «κοινωνικό βραχίονα» στον οποίο θα «κουμπώνουν» όλα εκείνα τα σημεία στα οποία ο πολίτης έχει καθημερινή επαφή, με ενίσχυση της εξωστρέφειας και επενδύοντας σε συγκεκριμένες ειδικότητες, που θα βρίσκονται στο επίκεντρο των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας. Εναν «κοινωνικό βραχίονα» που αξίζει να σχεδιαστεί και να κατασκευαστεί, αφού αφουγκραστεί ουσιαστικά τις προσωπικές εμπειρίες περνώντας στη συλλογική και συντεταγμένη γνώση. Οχι μόνο για να προσεγγίσει -ξανά- το «εφικτό», αλλά πλέον για να το διευρύνει.

* Πρώην πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΚΠ Περ. Στερεάς Ελλάδας, υπ. διδάκτωρ Παν. Θεσσαλίας

** Πρώην πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΚΠ Περ. Δυτικής Μακεδονίας

  1. European Commission, (2020), Employment and Social Developments in Europe 2020, Leaving no one behind and striving for more: Fairness and solidarity in the European social market economy, p. 24, Chart 1.7.
  2. OECD (2011), Greece: Review of the Central Administration, OECD Public Governance Reviews, OECD Publishing
  3. Σπανού Κ., Ιωάννου Χ., Λαμπροπούλου Μ., Μπαλλά Ε., Οικονόμου Δ., (2018), Μεταρρυθμίσεις στη Δημόσια Διοίκηση στη διάρκεια της κρίσης – Επισκόπηση/Περιγραφή/Αποτίμηση, ΕΛΙΑΜΕΠ, σελ. 263
  4. ILO, (2020), World Employment and Social Outlook Trends 2020,
  5. Eurostat, (2020), «Over 20% of EU population at risk of poverty or social exclusion in 2019», 16.10.2020
  6. OECD, (2020), OECD Economic Surveys, July 2020, p. 15
  7. Eurostat, (2020), «One in three people unable to face unexpected financial expenses», 05.05.2020
  8. ΣΕΒ, (2020), «ΟΟΣΑ: Ισες ευκαιρίες για μείωση των ανισοτήτων και καλύτερη ποιότητα ζωής», Οικονομία & Επιχειρήσεις, Δελτίο για την Ελληνική Οικονομία, 06.02.2020, Τεύχος 177, σελ. 4
  9. ΕΛΣΤΑΤ, (2020), Press Release, Household Budget Survey 2019, 30.09.2020
  10. Eurofound (2020), Living, working and COVID-19, COVID-19 series, Publications Office of the European Union, p. 25
  11. European Commission, (2021), Special Eurobarometer 509 Report, Social Issues, Fieldwork November – December 2020, March 2021
  12. Ελληνική Δημοκρατία, Κυβέρνηση, (2019), «Ελλάδα: Εθνική Στρατηγική για τη Βιώσιµη και Δίκαιη Ανάπτυξη 2030», σελ. 107-117
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *