Στις 29 Σεπτεμβρίου 1942 μία ομάδα αποτελούμενη από δώδεκα κομάντος, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Έντι Μάιερς και τον ελληνομαθή ταγματάρχη Κρις Γουντχάουζ, έπεσε με αλεξίπτωτα στην περιοχή της Γκιώνας.
Ανάμεσά τους ήταν ο Ελλαδίτης Θεμιστοκλής Μαρίνος κι ένας Κύπριος με το κωδικό όνομα «Γιάννης». Σκοπός τους, να έλθουν σε επαφή με Έλληνες αντάρτες και να υλοποιήσουν την «Επιχείρηση Χάρλινγκ», που είχε σχεδιάσει το Συμμαχικό Στρατηγείο στο Κάιρο.
Το σχέδιο συνίστατο στην ανατίναξη μιας από τις τρεις γέφυρες Παπαδιάς, Ασωπού και Γοργοποτάμου (και οι τρεις βρίσκονται στον ορεινό όγκο του Μπράλλου), πάνω από τις οποίες διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης – Αθηνών. Ήταν η μοναδική αξιόπιστη δίοδος προς τα λιμάνια της Νότιας Ελλάδας και η αχρήστευσή της θα προκαλούσε τη διακοπή του ανεφοδιασμού της γερμανικής στρατιάς του Ρόμελ στη Βόρειο Αφρική. Βρισκόμαστε λίγο πριν από την Μάχη του Ελ Αλαμέιν, που θα έκρινε πολλά για την πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην περιοχή αυτή.
Τις επόμενες μέρες ο Μάιερς με τον λοχαγό Χάμσον κατόπτευσαν και τις τρεις πιθανές για σαμποτάζ περιοχές και έκριναν ότι η γέφυρα του Γεργοποτάμου ήταν ο ευκολότερος στόχος. Έπρεπε, όμως, να εξασφαλίσουν την υποστήριξη των αντάρτικων ομάδων για να έχει πιθανότητα επιτυχίας η επιχείρηση.
Στις 19 Νοεμβρίου ο Μάιερς έσπευσε προς συνάντηση του Ναπολέοντα Ζέρβα, ηγέτη του ΕΔΕΣ στο Μαυρολιθάρι Φωκίδας. Την επομένη αφίχθη και ο ηγέτης του ΕΛΑΣ, Άρης Βελουχιώτης. Όλοι συμφώνησαν ότι στόχος του σαμποτάζ θα ήταν η γέφυρα του Γοργοποτάμου, ενός παραποτάμου του Σπερχειού ποταμού. Τρεις μέρες αργότερα έγινε η κατόπτευση του χώρου από κοινή ομάδα ανταρτών και στις 22 Νοεμβρίου καταστρώθηκε το τελικό σχέδιο. Η επιχείρηση ορίστηκε για τη νύχτα της 25ης Νοεμβρίου.
Η γέφυρα του Γοργοποτάμου φυλασσόταν από 100 Ιταλούς και 5 Γερμανούς στρατιώτες. Η φρουρά διέθετε βαριά πολυβόλα και οπλοπολυβόλα και η εξουδετέρωσή της απαιτούσε κεραυνοβόλα ενέργεια. Στην επιχείρηση αποφασίστηκε να λάβουν μέρος 150 άνδρες (86 του ΕΛΑΣ, 52 του ΕΔΕΣ και οι 12 κομάντος). Το σχέδιο προέβλεπε την εξουδετέρωση ή την παρενόχληση της φρουράς από τους αντάρτες, την ώρα που οι κομάντος θα τοποθετούσαν τα εκρηκτικά για την ανατίναξη της γέφυρας.
Στις 11:07 το βράδυ της 25ης Νοεμβρίου εκδηλώθηκε η επίθεση εναντίον της φρουράς και στα δύο άκρα της γέφυρας. Όλα κυλούσαν σύμφωνα με το σχέδιο και στη 1:30 το πρωί της 26ης Νοεμβρίου ανατινάχθηκε ένα τμήμα της γέφυρας για να ακολουθήσει στις 2:21 η ανατίναξη ενός δεύτερου, που την έβγαλε οριστικά εκτός λειτουργίας. Εν τω μεταξύ, ένα τρένο με Ιταλούς στρατιώτες εμποδίστηκε από τους αντάρτες και δεν μπόρεσε να προσφέρει ενισχύσεις.
Στις 4:30 το πρωί και ο τελευταίος αντάρτης είχε αποχωρήσει από την περιοχή του σαμποτάζ και βρισκόταν στην τοποθεσία Καλύβια, όπου ήταν το σημείο συνάντησης. Από τους 150 άνδρες που έφεραν σε πέρας την «Επιχείρηση Χάρλινγκ» μόνο τέσσερις τραυματίστηκαν, ενώ η φρουρά της γέφυρας έχασε 20 με 30 στρατιώτες. Σε αντίποινα, λίγες μέρες αργότερα στον χώρο της κατεστραμμένης γέφυρας εκτελέστηκαν 9 Έλληνες πατριώτες.
Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου ήταν μία από τις μεγαλύτερες πράξεις δολιοφθοράς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Προκάλεσε τον θαυμασμό όλης της κατεχόμενης Ευρώπης και έδωσε κουράγιο στον δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό. Όμως, οι επιπτώσεις της στο βορειοφρικανικό μέτωπο ήταν πολύ περιορισμένες, επειδή η εκτέλεση της επιχείρησης πραγματοποιήθηκε κατόπιν εορτής, έχοντας καθυστερήσει κατά δύο μήνες. Στο διάστημα αυτό οι δυνάμεις του Ρόμελ, έχοντας χάσει τη Μάχη του Ελ Αλαμέιν, μετατοπίστηκαν δυτικότερα κι έτσι ο ανεφοδιασμός τους μέσω Ελλάδος δεν έπαιζε κανένα ρόλο.
Χρόνια αργότερα κατά τον εορτασμό της επετείου στις 29 Νοεμβρίου 1964 σημειώθηκε ένα αιματηρό περιστατικό. Από την ανατίναξη μιας ξεχασμένης βόμβας σκοτώθηκαν 13 και τραυματίστηκαν 45 άνθρωποι. Το 1982 η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου καθιέρωσε την επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου ως επίσημο εορτασμό της Εθνικής Αντίστασης.
Οι «Πεταλούδες» της αντίστασης
Το 1960 στη Δομινικανή Δημοκρατία εξουσίαζε η δικτατορία του Ραφαέλ Τρουχίγιο, που αποκαλούνταν και «Τράγος» και είχε τον έλεγχο του μοναδικού κόμματος που επιτρεπόταν, του Δομινικανού.
Παρόλο που παρουσίαζε τον εαυτό του ως «πατέρα του έθνους», οι πολιτικές του είχαν δημιουργήσει βαθιές ανισότητες ενώ η σεξουαλική κακοποίηση γυναικών ήταν ένα από τα μέσα που χρησιμοποιούσε για να επιβεβαιώνει την εξουσία του και να τρομοκρατεί. Ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματά του ήταν η δολοφονία των αδελφών Μιραμπάλ, γνωστών ως «Πεταλούδες», που έγιναν καταλύτης για την πτώση του «Τράγου» αλλά και η αφορμή για την καθιέρωση της 25ης Νοεμβρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών.
Η Μινέρβα, η Πάτρια και η Μαρία Τερέσα Μιραμπάλ προέρχονταν από εύπορη οικογένεια της μεσαίας τάξης και μεγάλωσαν σε περιβάλλον που ευνοούσε την εκπαίδευση και την ανεξαρτησία. Η μόρφωσή τους όμως έγινε και μία από τις αιτίες για να αποτελέσουν στόχο της δικτατορίας. Σε μια εποχή που οι γυναίκες στη Δομινικανή Δημοκρατία θεωρούνταν κατώτερες, οι Μιραμπάλ επέλεξαν να σπουδάσουν αλλά και να αντισταθούν στον αυταρχισμό του Τρουχίγιο.
Η Μινέρβα, η πιο δραστήρια από τις αδελφές, ήταν η πρώτη γυναίκα που αποφοίτησε από νομική σχολή στη χώρα. Μάλιστα, σε μια δεξίωση, ο δικτάτορας Τρουχίγιο τη φλέρταρε επίμονα, αλλά εκείνη τον απέρριψε, γεγονός που συνέβαλε στην επαναλαμβανόμενη παρενόχληση της οικογένειάς της από τις δυνάμεις του καθεστώτος, ενώ της αφαιρέθηκε και η άδεια άσκησης του επαγγέλματός της.
Οι τρεις αδελφές ίδρυσαν το Κίνημα της 14ης Ιουνίου, ένα αντιστασιακό δίκτυο που στόχευε στην ανατροπή του καθεστώτος. Διακινούσαν φυλλάδια, αποκάλυπταν τα εγκλήματα του καθεστώτος και σχεδίαζαν την ένοπλη εξέγερση. Το καθεστώς, ωστόσο, δεν άργησε να τις βάλει στο στόχαστρο. Συνελήφθησαν πολλές φορές, βασανίστηκαν, αλλά δεν σταμάτησαν να αγωνίζονται.
Στις 25 Νοεμβρίου 1960, μετά από επίσκεψη στους φυλακισμένους συζύγους τους, οι τρεις αδελφές έπεσαν σε ενέδρα των ανδρών του Τρουχίγιο. Τις ξυλοκόπησαν, τις στραγγάλισαν και έριξαν τα πτώματά τους σε μια χαράδρα για να φανεί ως ατύχημα, κάτι που δεν έπεισε κανέναν και έτσι οι «Πεταλούδες» έγιναν μάρτυρες της αντίστασης.
Η δολοφονία τους προκάλεσε διεθνή κατακραυγή και ενέτεινε την αντίσταση κατά του Τρουχίγιο, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Μέσα σε έξι μήνες, στις 30 Μαΐου 1961, ο ίδιος ο δικτάτορας δολοφονήθηκε σε ενέδρα. Αν και η πτώση του δεν έφερε άμεσα τη δημοκρατία, η χώρα δεν επέστρεψε ποτέ στο ίδιο επίπεδο καταπίεσης.
Ημέρα ενάντια στη Βία κατά των Γυναικών
Το 1999, ο ΟΗΕ αναγνώρισε τη θυσία των αδελφών Μιραμπάλ, καθιερώνοντας την 25η Νοεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών. Η ημέρα αυτή δεν αφορά μόνο τις γυναίκες που υπέφεραν από καθεστώτα όπως του Τρουχίγιο, αλλά και κάθε γυναίκα που βιώνει τη βία στη σύγχρονη εποχή.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1916: Η «Τριανδρία» και η προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης κηρύσσουν με ειδικό διάγγελμα έκπτωτο το βασιλιά Κωνσταντίνο. Παράλληλα, οι δυνάμεις της Αντάντ επιβάλλουν γενικό αποκλεισμό της Ελλάδος για τις «αθλιότητες του καθεστώτος των Αθηνών». Η χώρα εξαναγκάζεται να αποδεχθεί τελεσίγραφο να αποσύρει τις στρατιωτικές δυνάμεις της από την Πελοπόννησο και να δεχθεί έλεγχο στον Ισθμό και την Πάτρα.
1935: Μετά το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου, ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ επιστρέφει στην Αθήνα, έπειτα από 12 χρόνια εξορίας. Παύει τον πρωθυπουργό Γεώργιο Κονδύλη και αναθέτει την εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης στον Κωνσταντίνο Δεμερτζή. Υπουργός Στρατιωτικών αναλαμβάνει ο Αλέξανδρος Παπάγος.
1940: Κάνει το τηλεοπτικό ντεμπούτο του ο Γούντι ο Τρυποκάρυδος, το συμπαθέστατο αλλά σκανδαλιάρικο πτηνό, που «γεννήθηκε» από το πεννάκι του Γουόλτερ Λαντζ.
1942: Ανατινάζεται η γέφυρα του Γοργοποτάμου από Άγγλους κομάντος και Έλληνες αντάρτες (Έντι Μάγιερς, Ναπολέων Ζέρβας, Άρης Βελουχιώτης). Αποτέλεσμα είναι η διακοπή του ανεφοδιασμού των γερμανικών δυνάμεων Βόρειας Αφρικής για έξι κρίσιμες εβδομάδες.
1947: Η αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία αποβάλλει από τις τάξεις της δέκα σεναριογράφους και σκηνοθέτες, ως συμπαθούντες τον κομμουνισμό.
1952: Συλλαμβάνεται ο Νίκος Πλουμπίδης, στέλεχος του παράνομου ΚΚΕ.
1952: Ανεβαίνει για πρώτη φορά στο Λονδίνο το θεατρικό έργο της Άγκαθα Κρίστι, «Ποντικοπαγίδα», με πρωταγωνιστές τους Ρίτσαρντ Ατένμπορο και Σίλα Σιμ. Πρόκειται για τη μακροβιότερη θεατρική παράσταση, αφού παίζεται μέχρι σήμερα.
1965: Το πολυκατάστημα Harrods του Λονδίνου κλείνει για το κοινό, προκειμένου να πραγματοποιήσουν τα χριστουγεννιάτικα ψώνια τους οι Beatles.
1969: Ο Τζον Λένον των Beatles επιστρέφει το μετάλλιο του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας που του είχε απονεμηθεί τέσσερα χρόνια νωρίτερα, ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την πολιτική της χώρας του στον πόλεμο του Βιετνάμ.
1973: Ανατρέπεται η κυβέρνηση του Σπύρου Μαρκεζίνη και ο ίδιος ο δικτάτορας, Γεώργιος Παπαδόπουλος, ο οποίος τίθεται υπό περιορισμό στο σπίτι του στο Λαγονήσι. Νέος ισχυρός άνδρας του απριλιανού καθεστώτος, ο ταξίαρχος Δημήτρης Ιωαννίδης. Νέος πρόεδρος της Δημοκρατίας ορκίζεται ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης και πρωθυπουργός ο Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος.
1984: Τα μεγαλύτερα ονόματα της ποπ και του ροκ ενώνουν τις φωνές τους στην ηχογράφηση του τραγουδιού «Do They Know It’s Christmas». Είναι μέρος της καμπάνιας «Band-Aid», της οποίας ηγείται ο Μπομπ Γκέλντοφ, με σκοπό τη συγκέντρωση οικονομικής βοήθειας για τους λιμοκτονούντες κατοίκους της Αιθιοπίας.
1987: Κατά την κατάθεση του προϋπολογισμού, ο Ανδρέας Παπανδρέου ανατρέπει την πολιτική του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και την επομένη (26 Νοεμβρίου) ο Κώστας Σημίτης παραιτείται.
1992: Η Βουλή της Τσεχοσλοβακίας ψηφίζει για τον διαχωρισμό της χώρας σε Τσεχία και Σλοβακία από την 1η Ιανουαρίου 1993 («Βελούδινο Διαζύγιο»).
Γεννήσεις
1844 – Καρλ Μπεντς, γερμανός μηχανικός και επιχειρηματίας, δημιουργός του πρώτου αυτοκινήτου με εσωτερική καύση, θεμελιωτής της Mercedes-Benz
1900 – Ρούντολφ Ες, γερμανός αξιωματικός των SS και πολιτικός, στενός συνεργάτης του Χίτλερ
1915 – Αουγκούστο Πινοσέτ, χιλιανός στρατηγός και πολιτικός, δικτάτορας της Χιλής από το 1973 έως το 1990
1939 – Ελένη Καραΐνδρου, ελληνίδα συνθέτρια, γνωστή για τη μουσική της σε ταινίες του Θόδωρου Αγγελόπουλου
1941 – Χρήστος Παπανικολάου, έλληνας αθλητής, πρώην κάτοχος του παγκόσμιου ρεκόρ στο άλμα επί κοντώ
1960 – Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι τζ., αμερικανός δημοσιογράφος, εκδότης και δικηγόρος, γιος του προέδρου Τζον Κένεντι
1971 – Κριστίνα Άπλγκεϊτ, αμερικανίδα ηθοποιός, γνωστή από σειρές όπως το «Married… with Children»
Θάνατοι
1970 – Γιούκιο Μισίμα, ιάπωνας συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης, ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της Ιαπωνίας, που αυτοκτόνησε μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος
2005 – Ρίτσαρντ Μπερνς, άγγλος οδηγός αγώνων, πρωταθλητής του WRC (Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ράλλυ) το 2001
2016 – Φιντέλ Κάστρο, κουβανός πολιτικός, ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης και πρωθυπουργός της Κούβας για πάνω από τέσσερις δεκαετίες
2020 – Μαραντόνα, αργεντινός ποδοσφαιριστής, ένας από τους μεγαλύτερους θρύλους στην ιστορία του ποδοσφαίρου, γνωστός για τις μοναδικές του ικανότητες, αλλά και την έντονη προσωπική του ζωή. Εμβληματικός για την πορεία του στο Μουντιάλ του 1986, όπου ηγήθηκε της Αργεντινής στην κατάκτηση του τροπαίου.
Επέτειοι – Παγκόσμιες Ημέρες
Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών
Ημέρα Πανελλαδικού Εορτασμού της Εθνικής Αντίστασης
Σήμερα γιορτάζουν
Αικατερίνη, Μερκούριος
