Στη διάρκεια της μεταπολίτευσης η Νέα Δημοκρατία έχει κυβερνήσει 24 περίπου χρόνια και το ΠΑΣΟΚ περίπου 21. Παρά ταύτα, ο ρόλος του ΠΑΣΟΚ στη διαμόρφωση της πολιτικής κουλτούρας και της κοινωνικής φυσιογνωμίας στην Ελλάδα υπήρξε καταλυτικός και, για να είμαι ειλικρινής, συνεχίζει να είναι με πολλαπλούς τρόπους, φανερούς και άδηλους, οι πλείστοι των οποίων είναι εξόχως αρνητικοί.
Μολονότι το ΠΑΣΟΚ αυτοπροσδιορίζεται ως κίνημα, στην πραγματικότητα συγκροτήθηκε ως ένα απόλυτα συγκεντρωτικό κόμμα, με χαρακτηριστικά εμπνευσμένα από αντίστοιχους σχηματισμούς στη Λατινική Αμερική και τη Μέση Ανατολή. Οι τοπικές οργανώσεις και οι περιβόητες κλαδικές -σε κάθε γειτονιά, χωριό και κοινωνικό χώρο -εισήγαγαν στην Ελλάδα ένα οργανωτικό κομματικό πρότυπο ασφυκτικά συγκεντρωτικό, το οποίο απογείωσε την ισχύ του μεταπολεμικού κομματισμού. Το πρότυπο αυτό ήταν τόσο επιτυχημένο εκλογικά, που η Νέα Δημοκρατία, μετά το 1981, προσπάθησε να το αντιγράψει πιστά.
Η υποκατάσταση κάθε θεσμού από την κομματική οργάνωση, με την απόλυτη εξουσία του κλαδάρχη-πρασινοφρουρού και τη χυδαία αισθητική του, γιγάντωσε το πρόβλημα διαφθοράς που ταλάνιζε την Ελλάδα ήδη από τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους. Η κανονικοποίηση της διαφθοράς αποτυπώθηκε ανάγλυφα στο πασίγνωστο σχόλιο του Ανδρέα Παπανδρέου σε συνδιάσκεψη του ΠΑΣΟΚ στο Σπόρτινγκ το 1986:«Είπαμε να κάνει ένα δωράκι στον εαυτό του, αλλά όχι και 500 εκατομμύρια». Μια λογική σοβιετικού τύπου, όπου η κοινωνία υπάρχει για να συντηρεί την κομματική νομενκλατούρα.
Η μετατροπή των προϋπαρχόντων πελατειακών δικτύων -που κατά βάση ασχολούνταν με διευθετήσεις και εξυπηρετήσεις- σε ισχυρά και εκτεταμένα δίκτυα διαφθοράς είναι κληρονομιά του ΠΑΣΟΚ, η οποία αργότερα μπόλιασε και κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς ορισμένοι τέτοιοι μηχανισμοί, που στήθηκαν επί ΠΑΣΟΚ, βρήκαν παροδικά περιστασιακό καταφύγιο στη ΝΔ και τον ΣΥΡΙΖΑ για να εφαρμόσουν την «τεχνογνωσία» τους.
Μετά το 1993 το ΠΑΣΟΚ, το ούτως ή άλλως κόμμα των οβιδιακών μεταμορφώσεων, εμφανίστηκε με άλλο προσωπείο. Ειδικότερα, ο Κώστας Σημίτης εισήγαγε στο ΠΑΣΟΚ το ρεύμα του ριζοσπαστικού κεντρισμού, υπό την επιρροή του εγχειρήματος Μπλερ. Ο Σημίτης έθεσε ως βασικό πρόταγμα ένα νεφελώδη «εκσυγχρονισμό», ο οποίος αντικατέστησε την ομοίως νεφελώδη «αλλαγή», δυο συνθήματα που έλεγαν τα πάντα και τίποτα, αφήνοντας τον πολίτη να νομίζει ό,τι επιθυμούσε.
Το εγχείρημα του Σημίτη είχε ως βασικό του άξονα τις «ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις», χωρίς ιδεολογικές αναφορές, ιστορικές και κοινωνικές ευαισθησίες. Ο ριζοσπαστικός κεντρισμός αντιμετώπιζε τη συντηρητική δεξιά ως δύναμη λαϊκιστική και εθνικιστική, μιας και αντιτίθεται στην ανεξέλεγκτη μετανάστευση και τις πολιτικές των ταυτοτήτων, υπερασπιζόμενη ταυτόχρονα την εγχώρια παραγωγή απέναντι στους φορείς της παγκοσμιοποίησης.
Η ατζέντα Σημίτη λειτούργησε κυρίως ως ομπρέλα κάλυψης μιας ετερόκλητης πολιτικά ομάδας ανθρώπων, μεγάλο μέρος της οποίας είχε πλούσιο παρελθόν στα κόμματα της ανανεωτικής αριστεράς, κυρίως στο ΚΚΕ Εσωτερικού και τις παραφυάδες του.
Η περιφρόνηση της ελληνικότητας ως αναχρονιστικής, ο άκρατος δικαιωματισμός και η υποτίμηση των παραδοσιακών αξιών, η απόρριψη κάθε λαϊκού αιτήματος ως λαϊκίστικου, ο κατευνασμός στα εθνικά ζητήματα και η εξίσωση του πατριωτισμού με τον εθνικισμό αποτελούν κομβικά σκέλη της κληρονομιάς του σημιτικού ΠΑΣΟΚ. Ο ριζοσπαστικός κεντρισμός του ΠΑΣΟΚ δεν ήταν ούτε ριζοσπαστικός, ούτε κεντρισμός, αφού οι πολιτικές αιχμής του δεν εφάπτονταν στα ζητούμενα και τις αγωνίες της μεγάλης πλειοψηφίας της κοινωνίας των μέσων πολιτών, ούτε δικαιώθηκαν ιστορικά.
Τελικά, και το σημιτικό εγχείρημα βυθίστηκε από το βάρος της διαφθοράς, την οποία είχε κανονικοποιήσει, αξιακά και πολιτικά, το παπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ. Ο λαϊκισμός του «Τσοβόλα δωσ’ τα όλα» είναι η φύση του πασοκισμού, εντός και εκτός ΠΑΣΟΚ.
Το ΠΑΣΟΚ απέτυχε διότι, σε καμιά ιστορική του φάση, δεν κατάλαβε ότι η Ελλάδα προόδευσε μόνο στις περιόδους που η μεσαία τάξη στάθηκε γερά στα πόδια της, ως δημιουργός κεφαλαίου και όχι ως καταναλωτής κρατικών ενισχύσεων και επιδομάτων.
Αυτή την πολιτική αρχή έχει ιστορικά υπηρετήσει η ελληνική συντηρητική δεξιά, με τα κόμματα που την εξέφρασαν. Η παράταξη που πρεσβεύει την κοινωνική καταλλαγή, το σεβασμό στην ιστορία και τον πολιτισμό μας, την ευρωπαϊκή προοπτική με όρους αυτονομίας και ισότιμης συμμετοχής, την προστασία του ελληνισμού απανταχού Γης, την υπεράσπιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, την ισχυρή και αυτοδύναμη μέση τάξη.
