Η ανεύρεση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή λειτουργεί ήδη ως αφετηρία για μια ευρύτερη αναψηλάφηση της ιστορίας.
Μιας ιστορίας, της κατοχικής Ελλάδας, που δεν γράφτηκε μόνο στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και σε στρατιωτικά ανακοινωθέντα. Γράφτηκε με τις ομαδικές εκτελέσεις από τους ναζί χιλιάδων Ελλήνων άμαχων πολιτών, ανδρών, γυναικών, ανήλικων παιδιών, σε πόλεις και χωριά.
Γράφτηκε στα καμένα σπίτια του Μεσόβουνου Κοζάνης, στα πυρπολημένα Καλάβρυτα και Δίστομο, στα ερημωμένα καλντερίμια της Κλεισούρας, στα σημάδια από σφαίρες στους τοίχους χωριών της Βοιωτίας, της Κρήτης, της Πελοποννήσου, αλλά και της Ριτσώνας.
Γράφτηκε με το αίμα άγνωστων ηρώων, πολλών από τους οποίους η αντιστασιακή δράση δεν έχει καταγραφεί και η πορεία τους προς τον θάνατο δεν έχει αποτυπωθεί σε φωτογραφίες. Από το 1941 έως το 1944, η Ελλάδα βίωσε ένα κύμα εκτελέσεων, μαζικών σφαγών και ολοκαυτωμάτων που σημάδεψαν ανεξίτηλα τον κοινωνικό της ιστό. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα, πάνω από 100 πόλεις και χωριά πυρπολήθηκαν και χιλιάδες άμαχοι πολίτες εκτελέστηκαν.
Από το Μεσόβουνο έως την Κλεισούρα και από το Κυριάκι Βοιωτίας έως τα ήδη καταγεγραμμένα μαρτυρικά χωριά της Πελοποννήσου, της Κρήτης και της Ηπείρου, η Ελλάδα της Κατοχής είχε μετατραπεί σε πεδίο συστηματικών αντιποίνων. Οι εκτελέσεις δεν ήταν τυχαίες. Εντάσσονταν σε στρατηγική τρομοκράτησης του πληθυσμού, με στόχο την αποδυνάμωση της Αντίστασης.
Η πρακτική της «αναλογικής τιμωρίας» -για κάθε γερμανική απώλεια, δεκάδες ή εκατοντάδες Έλληνες εκτελούνταν- εφαρμόστηκε με συνέπεια και ωμότητα. Σήμερα, τα μνημεία στα χωριά αυτά δεν αποτελούν μόνο
τόπους πένθους. Είναι τόποι ιστορικής γνώσης και οι ετήσιες τελετές μνήμης, οι μαρτυρίες των απογόνων και η διαρκής ιστορική έρευνα κρατούν ζωντανή την αλήθεια.
Δίστομο – Κυριάκι
Ούτε η Βοιωτία έμελλε να γλιτώσει από το καταστροφικό μίσος και τις εκτελέσεις των ναζιστικών στρατευμάτων. Η Βοιωτία μάλιστα είναι η περιοχή στην οποία οι Γερμανοί ναζί διέπραξαν τις περισσότερες φρικαλεότητες εκτελώντας κρατουμένους, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, ξεκληρίζοντας ολόκληρα χωριά και καίγοντας ό,τι έβρισκαν στο διάβα τους
λίγο πριν εγκαταλείψουν την Ελλάδα.
Συγκεκριμένα:
Στις 23 Απριλίου 1944 οι Γερμανοί σε αντίποινα για τον θανάσιμο τραυματισμό συνταγματάρχη ναζί από τους αντάρτες στην περιοχή Καρακόλιθος διατάζουν την εκτέλεση 134 κρατουμένων στις φυλακές της Λιβαδειάς. Το Κυριάκι Βοιωτίας υπέστη σκληρά αντίποινα από τις δυνάμεις Κατοχής, καθώς αποτελούσε κέντρο συμμαχικής στρατιωτικής οργάνωσης και Εθνικής Αντίστασης.
Κάηκε ολοκληρωτικά τρεις φορές από τις δυνάμεις κατοχής (Μάιος, Οκτώβριος 1943 και Απρίλιος 1944) και οι Γερμανοί ναζί εκτέλεσαν 101 άνδρες του χωριού.
Το Σάββατο 10 Ιουνίου 1944 στο Δίστομο μονάδα των SS διέπραξε σφαγή που έμεινε στην ιστορία για την αγριότητά της. Σε διάστημα λίγων ωρών, 228 άμαχοι ανάμεσά τους γυναίκες, ηλικιωμένοι και βρέφη- δολοφονήθηκαν. Τα
σπίτια πυρπολήθηκαν, η κοινότητα σχεδόν ισοπεδώθηκε. Η επίθεση παρουσιάστηκε από τις γερμανικές αρχές ως αντίποινα για δράση ανταρτών στην περιοχή.
Καλάμι Βοιωτίας
Μία ημέρα μετά το Ολοκαύτωμα στο Δίστομο ακολούθησαν τα γεγονότα στο Καλάμι Βοιωτίας. Ήταν 11 Ιουνίου 1944 και οι ναζί σφαγείς του Διστόμου, αφού «το είχαν γλεντήσει» το βράδυ στη Λιβαδειά, αποφάσισαν να κάνουν μπλόκο κοντά στο χωριό Καλάμι και συγκέντρωσαν 26 άτομα. Ξεχώρισαν άνδρες και γυναίκες και τους εκτέλεσαν.
Μετά πέταξαν μέσα σε ένα σπίτι τα πτώματα και έβαλαν φωτιά για να τα απανθρακώσουν. Ξημερώματα 13ης Ιουνίου 1944, στα νταμάρια της Ξηριώτισσας στη Λαμία γερμανικό εκτελεστικό απόσπασμα έστηνε τη δική του «τελική πράξη» απέναντι σε τρία αδέλφια της ίδιας οικογένειας. Από τα πυρά των Γερμανών ναζί κατόρθωσε να επιζήσει ο μικρότερος αδελφός.
