Δύο μαρμάρινοι κίονες μήκους έξι μέτρων, που εντοπίστηκαν στο Νημποριό, αποκαλύπτουν μια σχεδόν ξεχασμένη ιστορία: την εποχή που η περιοχή των Στύρων αποτελούσε μέρος ενός σπουδαίου κέντρου παραγωγής και εξαγωγής μαρμάρου της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Πολύ πριν ο τόπος γίνει γνωστός για τις παραλίες και τα γραφικά του χωριά, τα βουνά των Στύρων φιλοξενούσαν μια εντυπωσιακή βιομηχανική δραστηριότητα για τα δεδομένα της αρχαιότητας.
Στις πλαγιές του λόφου του Αγίου Νικολάου, κάτω από την αρχαία ακρόπολη των Στύρων, που είναι γνωστή και ως «Κάστρο των Αρμένων», έχουν καταγραφεί οκτώ ομάδες ρωμαϊκών αυτοκρατορικών λατομείων.
Εκεί εξορυσσόταν η περίφημη Στυρία λίθος, ένα πολύτιμο διακοσμητικό μάρμαρο που συνέδεσε τα Στύρα με τα μεγάλα αρχιτεκτονικά έργα του αρχαίου κόσμου.
ΤΟ ΜΑΡΜΑΡΟ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΦΛΕΒΕΣ
Η Στυρία ή Καρυστία λίθος ανήκει στην κατηγορία των μαρμάρων που έγιναν γνωστά με την ονομασία cipollino, από την ιταλική λέξη cipolla, δηλαδή κρεμμύδι.
Η ονομασία προέρχεται από τις χαρακτηριστικές κυματιστές στρώσεις του πετρώματος, που θυμίζουν τις διαδοχικές φλούδες ενός κρεμμυδιού.
Το μάρμαρο έχει γκριζοπράσινους χρωματισμούς, με εντυπωσιακές φλέβες και πτυχώσεις. Το χαρακτηριστικό αυτό το έκανε ιδιαίτερα δημοφιλές στη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική, όπου τα πολύχρωμα διακοσμητικά πετρώματα αποτελούσαν σύμβολα πλούτου και κύρους.
Η συστηματική εκμετάλλευσή του αναπτύχθηκε ιδιαίτερα κατά τους ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους. Τα λατομεία της νότιας Εύβοιας εντάχθηκαν σε ένα οργανωμένο παραγωγικό και εμπορικό δίκτυο, με ορισμένες από τις σημαντικότερες εγκαταστάσεις να βρίσκονται υπό αυτοκρατορικό έλεγχο.
ΠΩΣ ΕΒΓΑΖΑΝ ΤΕΡΑΣΤΙΟΥΣ ΚΙΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΟΥΝΟ;
Η εξόρυξη μαρμάρου πριν από περίπου δύο χιλιάδες χρόνια απαιτούσε τεχνικές γνώσεις, ακρίβεια και εξαιρετικά επίπονη εργασία.
Οι αρχαίοι λατόμοι άνοιγαν βαθιές αυλακώσεις στο πέτρωμα με μεταλλικά εργαλεία. Με τη χρήση σφηνών αποσπούσαν μεγάλους ογκόλιθους από τον φυσικό βράχο.
Στη συνέχεια, οι όγκοι διαμορφώνονταν σε κίονες ή οικοδομικά μέλη, πριν μεταφερθούν προς τους τόπους φόρτωσης.
Τα ίχνη αυτής της δραστηριότητας παραμένουν ορατά σε αρχαία λατομεία της νότιας Εύβοιας: κατακόρυφα λαξευμένοι βράχοι, εγκαταλελειμμένοι όγκοι, μαρμάρινα υπολείμματα και επιφάνειες που διατηρούν τα σημάδια της ανθρώπινης εργασίας.
Η ίδια η μεταφορά αποτελούσε ένα τεράστιο τεχνικό εγχείρημα, καθώς ορισμένοι κίονες είχαν μήκος πολλών μέτρων και βάρος αρκετών τόνων.
ΤΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΕΥΡΗΜΑ ΣΤΟ ΝΗΜΠΟΡΙΟ
Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές μαρτυρίες για το αρχαίο εμπόριο μαρμάρου στην περιοχή προέρχεται από το Νημποριό, κοντά στα Στύρα.
Κατά τις αρχαιολογικές έρευνες της ΙΑ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων εντοπίστηκαν στην παραλία δύο μονολιθικοί μαρμάρινοι κίονες, μήκους περίπου έξι μέτρων και διαμέτρου 80 εκατοστών.
Στα άκρα τους είχαν διαμορφωθεί ειδικοί δακτύλιοι, οι οποίοι διευκόλυναν τη μεταφορά και προστάτευαν το υλικό από φθορές.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι στη βάση ενός από τους κίονες διατηρήθηκαν χαραγμένα τα γράμματα A D, τα οποία ερμηνεύονται ως Augusti Domini, μαζί με αριθμητική σήμανση.
Τα χαράγματα αυτά αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες για την καταγραφή και τη διαχείριση του μαρμάρου στο πλαίσιο της ρωμαϊκής παραγωγής.
Οι κίονες του Νημποριού μάς επιτρέπουν να φανταστούμε ένα ολόκληρο δίκτυο εργατών, τεχνιτών, μεταφορέων και διοικητικών υπαλλήλων, που συνέδεε τα λατομεία με το εμπόριο της Μεσογείου.
ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Η σημασία του σιπολινικού μαρμάρου της νότιας Εύβοιας ξεπερνούσε κατά πολύ τα όρια του νησιού.
Το καρυστινό μάρμαρο χρησιμοποιήθηκε σε μνημειακές κατασκευές, δημόσια λουτρά, ναούς, επαύλεις και πολυτελή οικοδομήματα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Στην αρχαία Όστια, το μεγάλο λιμάνι της Ρώμης, τεκμηριώνεται η χρήση του στους κίονες του ψυχρού λουτρού (frigidarium) των Θερμών της Αγοράς, καθώς και στην πρόσοψη του Κυκλικού Ναού.
Στη Βιβλιοθήκη του Αδριανού στην Αθήνα, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ρωμαϊκής περιόδου, χρησιμοποιήθηκε πράσινο καρυστινό μάρμαρο στα βάθρα κιόνων της πρόσοψης.
Ακόμη και στη Βίλα του Αδριανού, στο Τίβολι της Ιταλίας, σώζεται ένα ιδιαίτερο γλυπτό: ένας μαρμάρινος κροκόδειλος, κατασκευασμένος από το περίφημο σιπολίνο, που χρησίμευε ως διακοσμητικό στοιχείο κρήνης.
Πρόκειται για παραδείγματα χρήσης μαρμάρου της ευρύτερης νότιας Εύβοιας. Δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί κάθε συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό μέλος αποκλειστικά σε ένα λατομείο των Στύρων χωρίς ειδική εξέταση της προέλευσής του.
ΜΙΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ
Σήμερα, τα αρχαία λατομεία αποτελούν μέρος ενός ιδιαίτερου αρχαιολογικού τοπίου, όπου η ανθρώπινη ιστορία συνυπάρχει με το φυσικό περιβάλλον.
Η περιοχή του Αγίου Νικολάου συνδέει τα ίχνη της λατομικής δραστηριότητας με την ακρόπολη των Στύρων και την ευρύτερη πολιτιστική ιστορία του τόπου.
Η μελέτη και η προστασία αυτών των χώρων έχουν ξεχωριστή σημασία. Δεν πρόκειται απλώς για παλιές θέσεις εξόρυξης, αλλά για μνημεία της αρχαίας τεχνολογίας, της εργασίας και του εμπορίου.
Κάθε λαξευμένη επιφάνεια, κάθε εγκαταλελειμμένος μαρμάρινος όγκος είναι ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας ενός τόπου που συμμετείχε ενεργά στην οικονομική ζωή της Μεσογείου.
Ίσως, την επόμενη φορά που θα κοιτάξουμε τα βουνά των Στύρων, να τα δούμε λίγο διαφορετικά.
Όχι μόνο ως ένα όμορφο φυσικό τοπίο, αλλά και ως έναν τόπο από τον οποίο ξεκίνησαν υλικά που έφτασαν μέχρι τα σημαντικότερα οικοδομήματα του ρωμαϊκού κόσμου.
Στύρα – Δήμος Καρύστου, Νότια Εύβοια
ΠΗΓΕΣ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
- Υπουργείο Πολιτισμού (2021)
Επίσημη καταγραφή των μνημείων της περιοχής των Στύρων, με αναφορά στις οκτώ ομάδες ρωμαϊκών αυτοκρατορικών λατομείων στον λόφο του Αγίου Νικολάου.
https://www.culture.gov.gr/…/Inf…/SitePages/view.aspx…
- École française d’Athènes – Archaeology in Greece Online
Αρχαιολογική καταγραφή «Karystie – Carrières – 2003», βασισμένη στις έρευνες της ΙΑ΄ Εφορείας. Περιλαμβάνει τις διαστάσεις και τις επιγραφικές σημάνσεις των δύο κιόνων του Νημποριού.
https://chronique.efa.gr/?id=3477&r=report
- Parco Archeologico di Ostia Antica – Υπουργείο Πολιτισμού Ιταλίας
Επίσημη αρχαιολογική τεκμηρίωση για το marmor carystium και τη χρήση του σε δημόσια κτίρια της Όστιας και στη Βίλα του Αδριανού.
https://ostiaantica.cultura.gov.it/…/the-marbles-area-5/
- Μουσείο Μπενάκη – «Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού στην Αθήνα. Τα ανασκαφικά δεδομένα»
Αρχαιολογική μελέτη που τεκμηριώνει τη χρήση πράσινου καρυστινού μαρμάρου στα βάθρα των κιόνων του μνημείου.
https://www.benaki.org/index.php?id=231&lang=el…
- Oxford University Museum of Natural History – Corsi Collection
Επιστημονική τεκμηρίωση της προέλευσης, της γεωλογικής σύστασης και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ευβοϊκού cipollino verde.
https://www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/89
- Μαρία Χιδίρογλου – Mediterranean Archaeology and Archaeometry
«The Archaeological Research in the Region of the Modern Municipality of Styra: Old and New Finds». Επιστημονική παρουσίαση της αρχαιολογικής τοπογραφίας της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των αρχαίων λατομείων.
https://www.maajournal.com/index.php/maa/article/view/440
